Dinimizde esas kaynak kitap ve peygamberimizin sünnetidir. Bunu öncelikle bilmemiz gerekiyor. Bunun elbette çeşitli hikmetleri bulunmaktadır. Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinde kitap ve peygamber gönderilmesinin hikmetlerini açıklayınız tarzı ödev veya sınav sorusuyla sık karşılaşılıyor. Hem buna cevap hem de dinimizi anlamak açısından bu hikmetler üzerinde durmaya çalışacağız.

Allah insanları bu dünyaya imtihan etmeye göndermiştir. Her imtihanın bazı kuralları vardır. Allah’ın bizi soktuğu bu büyük imtihanın da bazı kuralları bulunmaktadır. Ayrıca imtihanı nasıl kazanacağımız konusunda da bilgiler bulunmaktadır. İşte bu bilgilerin kaynağı kitap yani Kur’an-ı Kerim’dir. Ayrıca kitapta yazılanların nasıl uygulanacağı konusunda bir rehbere ihtiyacımız vardır. Bu rehber de peygamberdir.

Peygamber gönderilmeden kitap gönderilseydi bu kitabın ne kast ettiğini anlama konusunda güçlük çekerdik. Peygamberimiz bize hem kitabı açıklamış hem de hayatıyla bize örnek yaşayışı göstermiştir.

Şimdi dilerseniz kitap ve peygamber gönderilmesini ayrı ayrı ele alarak hikmetleri sıralayalım.

Kitap Gönderilmesinin Hikmetleri

Allah’ın dinimizi meydana getirirken onun ana kaynağını Kur’an olarak belirlenmesinde çeşitli nedenler bulunmaktadır.

Kitap gönderilmesinin hikmetleri maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• İnsanlara rehber olacak bir metnin var olması
• Asırdan asra aktarılacak bir yazılı kaynağın bulunması
• Allah’ın insanları uyardığının belgelenmesi
• Dinin öğrenilecek temel bir kaynağının olması
• İslam dininin genel ilkelerinin öğretilmesi
• İnsanların Allah kelamını okumak ve tekrar etmek imkanının oluşması
• Peygamberin peygamberliğinin ve mucizesinin tescillenmesi
• Dindeki temel kavramların net bir şekilde tanımlanması

Bunun dışında da birçok hikmet sayılabilir. Nisa suresi 54. ayette Allah şöyle buyurmuştur: Yoksa onlar, Allah’ın lutuf ve kereminden bağışladığı nimetlerden dolayı insanları mı kıskanıyorlar? Evet, biz İbrâhim’in soyuna kitabı ve hikmeti verdik; onlara büyük bir mülk ve hâkimiyet bahşettik.

Peygamber Gönderilmesinin Hikmetleri

İslam’da ve aslı İslam olan daha önceki inançlarda hem bir peygamber bulunur. Peygamberler Allah’ın insanlar içerisinde kendisiyle konuştukları ve kalplerine vahiy ettikleridir. Peygamber gönderilmesinin de birçok hikmeti vardır.

Peygamber gönderilmesinin hikmetleri maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Kur’an-ı aktaracak bir insanın olması
• Kur’an-ı öğretecek ve nasıl uygulanacağın gösterecek bir insanın olması
• Örnek ahlakı yaşayarak gösterecek bir nebinin gerekliliği
• İnsanların içlerinden kendileri gibi birinin dini yaşaması
• Ümmet’e liderlik edilmesi ve yol gösterilmesi
• Gelen dinin yayılması için çalışılması
• İnsanların aklına gelen soruların sorulabilmesi

Peygamberlerin gönderilmesinin sayısız hikmetleri vardır. Peygamberler olmadan Allah’ın mesajı doğru şekilde anlaşılmayacaktır.

Bildiğimiz gibi ahlak İslam dininin çok önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Hem Kur’an’da hem de hadislerde güzel ahlakla ilgili önemli bilgiler bulunmaktadır. Dinimiz sadece güzel ahlakı tavsiye etmemiş. Aynı zamanda nasıl güzel ahlaklı olunacağını da söylemiştir. Bu yazıda ahlaki ilkeleri içeren ayetler üzerinde duracağız. Ödevinizde bir Kuran-ı Kerim mealinden ahlaki ilkeleri içeren bir ayet ya da iki ayet sorulmuş olabilir. Bu ayetlerden istenilen sayıda kullanarak ödevinizi yapabilirsiniz.

Mealden güzel ahlakla ilgili ayetleri bol miktarda bulmamız gösterir ki İslam dini güzel ahlakı önceleyen bir inanıştır.

Kur’an-ı Kerim Mealinden Ahlaki İlkelerle İlgili Ayetler

Ahlaki ilkeleri içeren ayetler örnek olarak aşağıda sıralanmıştır:

• O (muttakiler) ki; bollukta da darlıkta da infak ederler, öfkelerini yutar ve insanları affederler. Allah, muhsinleri/kulluğunu en güzel şekilde yapmaya çalışanları sever. (Âl-i İmran suresi, 134. ayet)
• llah’ın rahmeti sayesinde onlara karşı yumuşak oldun. Şayet kaba, katı kalpli biri olsaydın etrafından dağılır giderlerdi. Onları affet, onlar için bağışlanma dile, işlerinde onlarla istişare et. (Bir konuda) karar verdiğin zaman Allah’a tevekkül et. (Ve onu uygula. Çünkü) Allah, tevekkül edenleri sever. (Âl-i İmran suresi, 159. ayet)
• Bu cezalandırmanın sebebi şudur: Bir toplum, kendisinde bulunan güzel ahlâk ve meziyetleri değiştirmedikçe Allah da onlara verdiği nimetleri değiştirmez. Hiç şüphe yok ki Allah hakkiyle işiten ve kemâliyle bilendir. (Enfal suresi, 53. ayet)
•  Ey iman edenler! Zannın çoğundan sakının; çünkü bazı zanlar günahtır. Gizlilikleri araştırmayın, birbirinizin gıybetini yapmayın; herhangi biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? Tabii ki bundan tiksinir! Allah’a itaatsizlikten de sakının. Allah tövbeleri çokça kabul etmektedir, rahmeti sonsuzdur. (Hucurat suresi, 12. ayet)
• Ey iman edenler! Size verdiğimiz rızıkların temiz ve helâl olanlarından yiyin! Eğer yalnız Allah’a kulluk ediyorsanız O’na şükredin! (Bakara suresi, 172. ayet)
• Allah’a kulluk edin ve ona hiçbir şeyi ortak koşmayın. Anne babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa, yolcuya, ellerinizin altında bulunanlara iyi davranın. Allah kendini beğenen ve böbürlenip duran kimseyi asla sevmez. (Nisa suresi, 36. ayet)
• Rahmân’ın kulları, yeryüzünde vakar ve tevazu ile yürüyen kimselerdir. Cahiller onlara laf attıkları zaman, “selâm!” der (geçer)ler.” (Furkan Suresi, 63. ayet)
• Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın. Kim şeytanın adımlarına uyarsa, bilin ki o, ısrarla hayâsızlığı, çirkin ve kötü işleri yapmayı emreder. Eğer üzerinizde Allah’ın lutfu ve merhameti olmasaydı, sizden hiç kimse ebediyen temize çıkamazdı. Ancak Allah dilediği kullarını temize çıkarır. Allah her şeyi hakkiyle işiten, hakkiyle bilendir. (Nur suresi, 21. ayet)
• Ey iman edenler! Kendi eviniz dışındaki evlere izin almadan ve ev halkına selam vermeden girmeyin. Bu, sizin için daha hayırlıdır. Umulur ki öğüt alırsınız. (Nur suresi, 27. ayet)
• Mü’min erkeklere söyle: Gözlerini harama bakmaktan sakınsınlar; iffet ve namuslarını korusunlar. Bu, onlar için daha temiz ve daha nezih bir davranıştır. Şüphesiz Allah, onların bütün yaptıklarını en iyi bilmektedir. (Nur suresi, 30. ayet)
• Muhakkak ki Allah adaleti, ihsanı, akrabaya karşı cömert olmayı emreder; hayâsızlığı, kötülüğü ve zorbalığı yasaklar. İşte Allah, aklınızı başınıza alasınız diye size böyle öğüt veriyor. (Nahl suresi, 90. ayet)
• Muhakkak ki sen pek yüce bir ahlâk üzerindesin. (Kalem suresi, 4. ayet)
• Nefsini maddî ve mânevî kirlerden temizleyen kesinlikle kurtuluşa erecektir. (Şems suresi 9. ayet)

Yukarıdaki ayet örneklerinde Allah hem güzel ahlaklı olmanın önemini vurgulamış hem de ahlaki ilkeleri bizzat söylemiştir. Ayrıca Kur’an’da yer almayan konularda da güzel ahlakı görebilmemiz için peygamberimizi üstün bir ahlakla göndermiş ve onu örnek göstermiştir.

İslam’da ibadet çok temel bir kavramdır. Kulun Allah’a karşı saygı ve itaatini göstermek, Allah’ın memnuniyetini kazanmak amacıyla yaptığı davranışlar ve geliştirdiği tutumlara biz ibadet demekteyiz. İbadet tanımdan da anlaşılacağı üzere epey geniş bir olgudur. Bu yazıda İslam’da ibadet kavramı neleri kapsar sorusuna cevap vermeye çalışacağız.

İbadetin birçok türü olduğunu biliyoruz. Günahlardan kaçınmak da bir ibadettir. Bütün ibadetleri temelde iki başlık altına toplayabiliriz:

• Allah’ın emrettiği ya da hoşnut olacağı tutum ve davranışları ortaya koymak
• Allah’ın yasakladığı veya hoşnut olmadığı davranışlardan kaçınmak

Bu iki başlığı açtığımız zaman hayatımızın neredeyse her alanında ibadetin yer aldığını görmekteyiz. Arkadaşımıza tebessüm etmek dahi ibadet olarak görülebilir. Çünkü böyle davranmamızdan Allah hoşnut olacaktır.

İslam inancında ibadet kavramı hayatımızın her alanını bir şekilde kapsamaktadır. Allah’ın memnun edecek her hareketimiz bir ibadet olarak görülebilir. İbadet sadece camiye gidildiğinde yapılan bir şey değildir. Yine ibadet belirli bir güne veya aya tahsis edilmemiştir.

İbadetin Türleri

İslam’da ibadet kavramının hayatımızın her alanını kapsadığını söyledik. Yine bunu da iki başlıkta toplayabileceğimizi ifade ettik. Bu başlıklar kısaca Allah’ı hoşnut etmek veya etmemek olarak anlaşılabilir.

İbadet türleri üzerinde kısaca duracak olursak ibadeti birkaç açıdan sınıflandırabiliriz. Bu konuda en yaygın sınıflandırma ibadeti yaparken neyle yaptığımıza göre yapılan sınıflandırmadır. Bu açıdan da ibadetler genel olarak dört türdür:

Kalple yapılan ibadetler: İnsanın manevi yönüyle alakalı içsel ibadetlerdir. En temeli imandır. Ayrıca ihlas, niyet, tefekkür, sabır, takva gibi ibadetler de içsel kalbi  ibadetlerdir.

Bedenle yapılan ibadetler: Yapılırken bedenimizi kullandığımız ibadetler bu sınıftadır. Namaz kılmak, oruç, zikir, tespih, sözlü dua etmek, bedenle hayır işlemek bu sınıftadır.

Malla yapılan ibadetler: Allah’ın bize verdiği mali gücü kullanarak yaptığımız ibadetlerdir. En bilineni ve farz olanı zekattır. Ayrıca fitre, sadaka, infak etme, bağışta bulunma, ikram etme gibi ibadetler de mali ibadetler arasında yer alır. servetle yapılır.

Hem beden hem de malla birlikte yapılan ibadetler: Bazı ibadetlerde ise mal ve beden birlikte sarf edilir. Örneğin kurban kesmede kurbanı kendiniz keserseniz hem malınızı hem de bedeninizi sarf edersiniz. Yine Hac ibadeti bu tür bir ibadettir.

Görüldüğü üzere hangi yöntemle yapılırsa yapılsın İslam inancından ibadet kavramının kapsamı oldukça geniştir.

Allah’a iman imanın en önemli esasıdır. Ancak bizler aklı sınırlı kullar olan Allah’ın zatını tam olarak idrak edemeyiz. Allah’a iman etmenin yolu onu isim ve sıfatlarıyla bilmektedir.

Allah’ın İsim ve Sıfatlarını Bilmenin Önemi

Allah’ı bütünüyle anlayamıyor ve idrak edemiyorsak öyleyse onun isimlerini ve sıfatlarını bilmeliyiz. Bu sıfatlarla Allah’ı bilmek ve ona iman etmek gerekir. Allah’ın sıfatlarını eksik bilirsek doğru Allah’a iman da edemeyiz. Örneğin Allah’ın kudret sıfatını bilmezsek her şeye kudreti yeten bir Allah’a iman etmiş sayılmayız.

Allah’ın sıfatlarını ezbere bilmesek de en azından içeriğinin ne olduğunu mutlaka bilmek zorundayız. Bilmiyorsak da bunları öğrenmeliyiz.

Allah’ın isim ve sıfatlarını öğrenmek şu açıdan önemlidir:

• Bizi yaratan Allah’ı isim ve sıfatlarıyla tanımış oluruz.
• Allah’ı tanıdıkça onu daha çok sever ve daha iyi kulluk yaparız.
• Allah’ı tanıdıkça imanımız pekişir.
• Allah’ı isim ve sıfatlarıyla bilmek bize kulluk bilinci verir.
• Allah’ı bilmek için isim ve sıfatlarını öğrenmek gerekir.

Yukarıda maddeler halinde yazdıklarımızı metin olarak da ifade edebiliriz. Gerçekten de Allah’ın isim ve sıfatlarını iyi bildiğimiz zaman imanımız kemale erer.

Allah’ın İsim ve Sıfatları

Allah’ın isim ve sıfatlarını öğrenmek niçin önemlidir birkaç maddeyle değindik. Kulun Allah’ı sıfatları, fiilleri ve isimleriyle tanımak gibi bir sorumluluğu vardır. Hazır önemini öğrenmişken en basit şeklinde Allah’ın isim ve sıfatlarını verelim.

Allah’ın İsimleri

Allah’ın 99 ismi şöyle sıralanabilir:

1. Allah
2. Rahmân (esirgeyen)
3. Rahîm (bağışlayan)
4. Melik (buyrukları tutulan)
5. Kuddûs (noksanlıklardan arınmış)
6. Selâm (yaratıklarını selâmette kılan)
7. Mü’min (inananları güvenlikte kılan)
8. Müheymin (hükmü altına alan)
9. Azîz (ulu, galip)
10. Cebbâr (dilediğini zorla yaptırma gücüne sahip olan)
11. Mütekebbir (yegâne büyük)
12. Hâlik (yaratıcı), Bârî (eksiksiz yaratan)
13. Musavvir (her şeye şekil veren)
14. Gaffâr (günahları örtücü, mağfireti bol)
15. Kahhâr (isyankârları kahreden)
16. Vehhâb (karşılıksız veren)
17. Rezzâk (rızıklandıran)
18. Fettâh (hayır kapılarını açan)
19. Alîm (her şeyi bilen)
20. Kabız (ruhları kabzeden, can alan)
21. Bâsıt (rızkı genişleten, ömürleri uzatan)
22. Hâfıd (kâfirleri alçaltan)
23. Râfi‘ (müminleri yükselten)
24. Muiz (yücelten, aziz kılan)
25. Müzil (değersiz kılan)
26. Semî‘ (işiten)
27. Basîr (gören)
28. Hakem (hükmedici, iyiyi kötüden ayırt edici)
29. Adl (adaletli)
30. Latîf (kullarına lutfeden)
31. Habîr (her şeyden haberdar)
32. Halîm (yumuşaklık sahibi)
33. Azîm (azametli olan)
34. Gafûr (çok affedici)
35. Şekûr (az amele bile çok sevap veren)
36. Alî (yüce, yüceltici)
37. Kebîr (büyük)
38. Hafîz (koruyucu)
39. Muhît (kuşatan)
40. Rezzâk (rızıklarını yaratıcı)
41. Hasîb (hesaba çeken)
42. Celîl (yücelik sıfatları bulunan)
43. Kerîm (çok cömert)
44. Rakýb (gözeten)
45. Mücîb (duaları kabul eden)
46. Vâsi‘ (ilmi ve rahmeti geniş)
47. Hakîm (hikmet sahibi)
48. Vedûd (müminleri seven)
49. Mecîd (şerefi yüksek)
50. Bâis (öldükten sonra dirilten ve peygamber gönderen)
51. Şehîd (her şeye şahit olan)
52. Hak (hakkın kendisi)
53. Vekîl (kulların işlerini yerine getiren)
54. Kavî (güçlü, kuvvetli)
55. Metîn (güçlü, kudretli)
56. Velî (müminlere dost ve yardımcı)
57. Hamîd (övgüye lâyık)
58. Muhsî (her şeyi sayan, bilen)
59. Mübdî (her şeyi yokluktan çıkaran)
60. Muîd (öldürüp yeniden dirilten)
61. Muhyî (hayat veren, dirilten)
62. Mümît (öldüren)
63. Hay (diri)
64. Kayyûm (her şeyi ayakta tutan)
65. Vâcid (istediğini istediği anda bulan)
66. Mâcid (şanı yüce ve keremi çok)
67. Vâhid (bir)
68. Samed (muhtaç olmayan)
69. Kadir (kudret sahibi)
70. Muktedir (her şeye gücü yeten)
71. Mukaddim (istediğini öne alan)
72. Muahhir (geri bırakan)
73. Evvel (başlangıcı olmayan)
74. Âhir (sonu olmayan)
75. Zâhir (varlığı açık olan)
76. Bâtın (zât ve mahiyeti gizli olan)
77. Vâlî (sahip)
78. Müteâlî (noksanlıklardan yüce)
79. Ber (iyiliği çok)
80. Tevvâb (tövbeleri kabul edici)
81. Müntakim (âsilerden intikam alan)
82. Afüv (affedici)
83. Raûf (şefkati çok)
84. Mâlikü’l-mülk (mülkün gerçek sahibi)
85. Zü’l-celâli ve’l-ikrâm (ululuk ve ikram sahibi)
86. Muksit (adaletli)
87. Câmi‘ (birbirine zıt şeyleri bir araya getirebilen)
88. Ganî (zengin, kimseye muhtaç olmayan)
89. Muğnî (dilediğini muhtaç olmaktan kurtaran)
90. Mâni‘ (istediği şeylere engel olan)
91. Zâr (dilediğini zarara sokan)
92. Nâfi‘ (dilediğine fayda veren)
93. Nûr (aydınlatan)
94. Hâdî (hidayete erdiren)
95. Bedî‘ (çok güzel yaratan)
96. Bâki (varlığı sürekli olan)
97. Vâris (mülkün gerçek sahibi)
98. Reşîd (yol gösterici)
99. Sabûr (çok sabırlı)

Allah’ın isimlerinin anlamları da parantez içerisinde gösterilmiştir. Bu isimleri ezberlemesek de en azından görmüş ve okumuş olmamız önemlidir.

Allah’ın Sıfatları

Allah’ın sıfatlarını bilmek Allah’ı tanımak açısından son derece önemlidir. Allah’ın sıfatlarını zâtî, subûtî ve fiilî olmak üzere üç ana başlıkta inceleriz.

Allah’ın Zâtî Sıfatları

Allah’ın zatından ayrı düşünülemeyen sıfatlarıdır. 6 tanedir. Allah’ın zati sıfatları nelerdir görelim:

1. Vücûd: Allah’ın ilk sıfatıdır. Varlık manasına gelir. Varlık Allah’tan ayrıl düşünülemez.
2. Kıdem: Allah’ın ezeli olması demektir. Allah’tan önce hiçbir şey yoktur. Allah’ın bir başlangıç noktası da yoktur.
3. Bekâ: Ebedi olmak demektir. Allah’ın sonu yoktur.
4. Vahdâniyyet: Allah’ın birliğine işaret eder. Allah tektir. Allah’tan başka yaratıcı yoktur.
5. Muhâlefetün li’l-havâdis: Allah sonradan yaratılan hiçbir şeye benzemez. O eşsizdir.
6. Kıyâm binefsihî: Allah’ın varlığı başka hiçbir şarta bağlı değildir. Ancak diğer varlıkların varlığı Allah’a bağlıdır.

Allah’ın Subuti Sıfatları

Allah’ta en üst düzeyde bulunmasına karşın çok az miktarda kullarında da olan sıfatlardır. Allah’ın subuti sıfatları nelerdir görelim:

1. İlim: Allah’ın her şeyi bilmesidir.
2. Hayat: Allah’ın her türlü zaaflardan uzaktır.. Uykuya ihtiyaç duymaz ve yorgunluk hissetmez.
3. Semi: Her şeyi işitir. Evrende meydana gelen her şeyden her zaman haberdardır.
4. Basar: Her şeyi görür. Ondan gizli hiçbir şey olamaz.
5. İrade: O ne derse hemen olur. Ol demesi yeterlidir. Allah’a hiçbir şey engel olamaz.
6. Kudret: Gücü her şeye yeter. Onun gücü karşısında her şey güçsüzdür.
7. Kelam: Allah’ın konuşması demektir. Peygamberlerle konuşup kitapları indirmiştir.
8. Tekvin: Allah’ın yaratıcı olmasıdır. Her şeyi yaratan Allah’tır.

Allah’ın sıfatlarını genel olarak zati ve subuti olarak ikiye ayırırız. Ancak bunlara ek olarak bir de fiili sıfatlardan söz edilebilir.  Allah’ın zati sıfatları ile subuti sıfatlar arasındaki farklara baktığımız zaman temel olarak zati sıfatların sadece Allah’a özgü olduğunu, subuti sıfatların ise benzerlerinin diğer canlılarda olduğunu söyleyebiliriz.

Allah’ın Fiili Sıfatları

Allah’ın fiili sıfatları çoktur. Ancak burada en önemlilerine değineceğiz. Allah’ın fiili sıfatları nelerdir görelim:

• Halk: Allah’ın her şeyi yaratmasıdır.
• İnşa: Allah’ın her şeyi yoktan var etmesidir.
• İbda: Allah’ın her şeyi benzersiz ve kusursuz yaratmasıdır.
• İmate: Allah’ın hayata son vermesi yani öldürmesi demektir.
• İhya: Allah’ın dirilmesi demektir. Bu diriltme her zaman gerçekleşmektedir.
• Terzîk: Bütün canlılara rızık verenin Allah olmasıdır.

Allah’ın isim ve sıfatlarını öğrenmek neden önemlidir gördük. Allah’ın isimleri ve sıfatları hakkında da bilgi verdik. Bu anlattıklarımız müfredat açısından yeterli olacaktır.

İbadetler bizi Allah’a yaklaştıran eylemlerdir. İbadetler ahiret hayatımız için önemli olduğu gibi dünya hayatımız için de önemlidir. Allah’ın bizim ibadetimize ihtiyacı yoktur ancak bizim Allah’a ibadet etmeye ihtiyacımız vardır. Bu yazıda ibadetlerin toplumsal hayata katkıları nelerdir sorusuna örneklerle cevap vereceğiz.

İbadetler bireye hem dünya hem ahirette fayda sağlar. Bu yazıda daha çok ibadetlerin toplumsal hayata katkıları üzerinde duracağız. Toplumun bireyden oluştuğunu düşünürsek aslında bireysel faydaların da toplumsal hayata yansıyacağı görülebilir.

İbadetlerin Toplumsal Hayata Katkıları

İbadetlerin toplumsal hayata katkıları maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• İbadetler insanları kötülükten alıkoyduğu için ibadetler sayesinde toplumda kötülük azalır.
• Toplumda birlik ve beraberlik ibadetlerle daha iyi sağlanır.
• Camide namaz için buluşmak insanların tanışmasını ve kaynaşmasını sağlar.
• Zekat toplumdaki gelir adaletsizliğini azaltarak toplumu bir dengeye getirir.
• Sadaka vermek açlığı ve fakirliği azaltır.
• Ramazan orucu gibi ibadetler toplumda benzer duyguların gelişmesini ve toplumun kaynaşmasını sağlar.
• İyilik yapmak ibadettir. İyilik yapılan bir toplumda iyilik yayılır.
• İbadetler sayesinde toplumun ahlakı korunur.
• İbadetler toplumda güven tesis edilmesine yardım eder.
• Toplumda sevgi ve saygı ibadetlerle birlikte artar.

Yukarıdaki maddelerden de anladığımız üzere ibadetler hem bireysel hem de toplumsal hayata ciddi katkılar yapar.

İbadetlerin Çeşitleri

İbadetlerin toplumsal hayata katkılarına değindik. Peki nedir bu ibadetler?

İbadetleri çeşitli açılardan sınıflandırmak mümkündür. Biz burada uygulama açısından ibadetleri sınıflandıracağız. İbadetler uygulama açısından dört ana kısma ayrılır:

Kalbi ibadetler: İman, ihlas, niyet, tefekkür, takva, sabır gibi kalple yapılan içsel ibadetlerdir.

Bedenle yapılan ibadetler: Oruç, namaz, zikir, dua etmek, anne ve babaya iyilik yapmak, birine fiziksel olarak yardım etmek bedenle yapılan ibadetlere örnektir.

Malla yapılan ibadetler: Zekat, sadaka, fakir insanlara yardım etme, bağış yapma, Allah yolunda harcama gibi ibadetler mal ve servetle yapılır.

Hem mal hem de bedenle yapılan ibadetler: Hacca gitmek, cihat etmek gibi ibadetlerde mal ve beden birlikte sarf edilir.

İbadetleri başka açılardan da sınıflandırmak mümkündür. Uygulama yöntemi açısından dört ana başlıkta toplamak mümkündür.

İbadet etmenin bireyi ahlaki açıdan olgunlaştırdığını biliyoruz. Ahlaki olarak olgunlaşmış bir insan topluma zarar değil fayda sağlayacaktır.

Başarılı olmak basitçe istenilen sonuca ulaşmak olarak tanımlanabilir. Kararlı olmak da amaçlanan doğrultudan vazgeçmemek olarak ifade edilebilir. Gerçekten de bu ikisinin arasında ciddi bir ilişki vardır. Başarının olması için hedefin olması gerekir. Hedef olmazsa neyi başardığınız dahi belli değildir. Hedef varsa o hedefe doğru kararlı bir şekilde ilerlemek de gerekecektir.

Başarılı Olmak ve Kararlı Olmak Arasındaki İlişki

Başarıyı ortaya çıkaran birçok faktör vardır. Bu faktörler bir araya geldiğinde başarı ortaya çıkar. Bu faktörlerden olmazsa olmaz dediklerimizden biri kararlılıktır. Başarılı olmak ile kararlı olmak arasındaki ilişki maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Her başarının yolunda çeşitli zorluklar vardır. Kararlı olmazsak bu zorluklar bizi yıldırır.
• Başarı odaklanma gerektirir. Kararlılık bir işe önem vermeyi ve ona odaklanmayı sağlar.
• Kararlı olmazsak başarıya giden yolda emin adımlar atamayız.
• Kararlı olmak başarılı olmak için gerekli olan cesareti sağlar.
• Kararlı olmak başarılı olmanın her adımını doğru şekilde uygulamamızı sağlar.

Yukarıda saydıklarımızı kendi hayatınızda da görebilirsiniz. Bir hedef belirlediğiniz zaman bu hedefe küçük ama emin adımlarla ilerlediğinizde sonuç alırsınız. Buna karşın kararlı davranmayıp sürekli fikir değiştirirsek hedefimizden uzaklaşırız. Belli bir süre sonra ise o hedef bizim için silik hale gelir. Ortada başarı elde edilecek bir hedef dahi kalmaz.

Tarihte başarılı olmuş büyüklere baktığımızda hepsinin kararlı bir şekilde planlarını sürdürdüğünü görmekteyiz.

İslam dininde iki ana kaynak vardır. Bunlar Kur’an-ı Kerim ve peygamberimizin sünnetidir. Eğer peygamberimizin rehberliğine ihtiyaç olmasaydı onun sünneti kaynak olarak görülmez ve sadece Kur’an ile din tamam hale gelirdi. Ancak Allah resulü Kur’an-ı Kerim-i yaşayarak ve anlatarak müminlere öğretmiştir. Bu bilgi ondan sonra da devam etmiş ve günümüzdeki müminlere ulaşmıştır.

Peygamberimizin Rehberliğine İhtiyaç Duyulmasının Nedeni Nedir?

Müminlerin peygamber efendimizin rehberliğine aşağıda yer alan nedenlerle ihtiyaç duyarlar:

• Allah insanı yaratan ve ondan kulluk bekleyen bir yaratıcı olarak elbette istediği kul modelini insanlar arasında seçecektir.
• İlahi mesaj olan Kur’an sınırlı bir kitaptır. Bu kitapta kulluğun nasıl yapılacağı anlatılmış ancak bir çok detay verilmemiştir. Bunun uygulamalı olarak peygamber tarafından öğretilmesi beklenmiştir.
• Peygamber efendimiz ne yapmamız gerektiğini bazen kendisi yaparak bazen de sözleriyle ifade ederek tarif etmiştir. Bu tarif olmasaydı yine kulluğun nasıl yapılacağı tam anlaşılmazdı.
• Müminler akıllarına gelen soruları peygamberimize sormuşlar ve aldıkları cevaplarla birlikte birçok konu netleşmiştir. Peygambere sormadan herkes kendi yorumuyla olaya yaklaşsa din adına elimizde net bir şey bulunmaz.
• Allah’ın insanlara mesajcı olarak seçtiği varlığın elbette insanlar gibi nefis taşıyan ve insani özelliklere sahip bir zat olması gerekir. Bu olduğu takdirde ancak insan o zatı örnek alabilir.
• İslam dini tek seferde inmemiş ve hayatın içerisinde gelişen olaylarla birlikte kademe kademe vahilerle şekillenmiştir. Bütün bu sürecin içerisinde hem Allah ile hem de kullarla konuşabilen birinin yer alması gerekmektedir.
• İslam dini ortaya çıktığında onlara inananlar büyük zulümler görmüştür. Müminlere cesaret verecek ve onları yönetecek bir lidere ihtiyaç vardır.
• Peygamberimiz İslam’ın tebliği sürecinde bizzat kendisi aktif rol almıştır. İslam daveti birçok değişik bölgeye ulaşmıştır. Müminler çeşitli mücadelelere girmişler ve lider olarak peygamberimizi başlarında görmüşlerdir.

Bu nedenleri çoğaltabiliriz. Allah İsra Suresi 15. ayette şöyle buyurmuştur: “Bir peygamber göndermedikçe kimseye azap etmeyiz.”

Allah peygamberimizden önce gelen diğer peygamberleri de kendi kavimlerine rehber olarak göndermiştir. Peygamberlerin rehberliği olmadan dinin insanlara anlatılması mümkün değildir.

Allah’ın varlığına en büyük delillerden biri evrendeki düzendir. Bu düzeni birçok noktada görebilmekteyiz. Evrendeki mükemmel düzene dair 2 örnek yazınız ya da evrendeki mükemmel düzenle ilgili 3 tane örnek veriniz şeklinde bu soru ya ödevinizde ya da yazılınızda sorulacaktır. Verilen ödeve göre 2, 3, 4, hatta 5 tane örnek istenebilir. Biz bu nedenle olabildiğince fazla örnek vererek işinizi kolaylaştıralım. Ancak önce evrendeki düzen nedir kısaca hatırlayalım.

Evrendeki her şeyin bir ölçü ve kurala göre var olmasına evrendeki düzen denir. Bu düzen doğa yasalarıyla karşımıza çıkmaktadır. Doğa yasaları evrenin her tarafında geçerli olmakta ve kusursuz işlemektedir.

Allah’ın yarattıklarını kapsayan ve içinde yaşadığımız alana evren denir. Yaşadığımız gezegen olan Dünya evrenin içinde çok küçük bir parçadır.

Evrendeki Mükemmel Düzene Dair Örnekler

Aşağıda evrendeki mükemmel düzeni gösteren örnekler sıralanmıştır:

• Dünya’nın kendi etrafında ve Güneş etrafında dönüş süresi hiç değişmemekte ve Dünya aynı yörüngede aynı hızda dönmektedir.
• Güneş sistemimizdeki gezegenlerin tamamı belirli bir yörüngeye göre hareket etmektedir.
• Doğada bazı canlılar ölürken eş zamanlı olarak başka canlılar doğmakta ve canlılık sürekli devam etmektedir.
• Yakıcı olan oksijen ile yanıcı olan hidrojenin birleşmesiyle söndürücü olan su ortaya çıkmaktadır.
• Şimşeklerin çakmasıyla havadaki azot toprağa geçmekte ve azot döngüsüne katkı yapılmaktadır. Şimşek çakması bile boşuna değildir.
• Dünyada yaşayan insanların hiçbiri birbirinin aynısı değildir. Her doğan insan veya canlı kendine özgü ve biriciktir.
• Çocuklar doğmadan önce sperm ve yumurtada mayoz bölünme sırasında krossing-over gerçekleşmekte ve bu sayede genetik çeşitlilik sağlanmaktadır.
• Tüketici canlılar oksijen tüketip karbondioksit tüketirken yeşil bitkiler gibi üreticiler karbondioksit tüketip oksijen üretmektedir. Böylece denge sağlanmaktadır.
• Suyun buharlaşmasıyla Dünyadaki su sürekli azalmakta ancak yağmurlarla su Dünya’ya geri dönmektedir. Böylece su döngüsü sağlanmaktadır.
• Anne karnındaki bebek anneden beslenmekte ve onun oksijeninden yararlanmaktadır. Bebek doğduğu anda akciğer solunumu başlamaktadır.
• Kalbimiz hiç durmadan atmakta ve her an her hücreye oksijen gitmektedir.
• Küçücük bir hücremizde dahi milyonlarca protein ve enzim görev almaktadır.
• Her insanın genetik kodu kendine özgüdür. Bu genetik koddaki bilgiler her hücrede aynı şekilde yer almaktadır. Bu koddaki bilgiler bir kütüphane kadardır.
• Gündüz ve gece birbirini takip etmektedir. Aynı şekilde yaz, kış ve mevsimler de sürekli olarak art arda gelmektedir.
• Dünya Güneş’e daha yakın olsa kurak bir çöle döner, biraz daha uzak olsa buzul haline gelirdi. Bu mesafe yaşamın devam etmesi için ideal bir mesafedir.
• Doğada her canlının kendine ait bir görevi vardır. Canlılar uyum içinde var olmaktadır.
• Ölen canlının vücudu ayrıştırıcı mikroorganizmalar tarafından parçalanmakta böylece bedendeki mineraller yeniden toprağa kazandırılarak canlılık devam ettirilmektedir.
• Doğada kendi kendine bir temizlik sürekli olarak devam etmekte, insanların uğramadığı yerlerde hiçbir kirlilik görülmemektedir.
• Doğada sürekli olarak bir yenilenme, değişim ve dönüşü olmasına rağmen canlılık kaosa girmeden devam etmektedir.
• Atmosfer bizi zararlı güneş ışınlarından ve gök taşlarının çarpmasından korumaktadır.
• Güneş hiçbir talebimiz olmamasına rağmen bize enerji kaynağı olmaktadır.

Evrendeki düzen ve ölçüye dair 3 örnek ya da 5 örnek yazınız şeklinde ödeviniz olduğu halde biz 20’den fazla örnek yazdık. Çünkü evrendeki düzen o kadar aşikardır ki yarım saat düşünen bile birçok örnek bulabilir.

Evrendeki Düzen ve Ölçüyle İlgili Ayetler

Evrende yukarıda sadece çok az bir kısmını örneklendirdiğimiz mükemmel düzeni ve ölçüyü koyan onu yaratan Allah’tır. Elbette Allah bizimle konuştuğu ilahi mesajında bu ölçü ve düzene değinmiştir. Allah kudretinin bir ışığı olan bu düzen hakkında detay vermemiş, sadece akıl etmemiz ve farkına varmamız için bazı örnekler vermiştir.

Evrendeki mükemmel düzen ve ölçüyle ilgili ayet örnekleri şöyle sıralanabilir:

• Güneş ve ay bir hesaba bağlı (olarak hareket ederler). (Rahmân Suresi, 5. ayet)
• Göğü O yükseltti, denge ve ölçüyü O koydu ki dengeden sapmayasınız. (Rahmân Suresi, 7-8. ayet)
• O yeryüzünü canlıların altına serdi. (Rahmân Suresi, 10. ayet)
• O, geceyi, gündüzü, güneşi, ayı yaratandır. Her biri bir yörüngede yüzmektedir. (Enbiyâ suresi, 33. ayet)
• Yedi göğü birbiriyle tam bir uygunluk içinde yaratan O’dur. Rahmânın yaratışında hiçbir uyumsuzluk göremezsin. Gözünü çevir de bir bak, bir bozukluk görebiliyor musun? (Mülk suresi, 3. ayet)
• Yeryüzünde birbirine komşu parçalar, üzüm bağları, ekinler; sürgünlü-çatallı ve tek gövdeli hurma ağaçları vardır; hepsi bir tek su ile sulanır. Böyle iken üründe bir kısmını bir kısmına üstün kılarız. İşte bunlarda akıllarını kullanan insanlar için ibretler vardır. (Ra’d suresi, 4. ayet)
• Güneşi aydınlatıcı, ayı ise aydınlık yapan, yılların sayısını ve hesaplamayı bilesiniz diye ona menziller belirleyen O’dur. Allah bütün bunları hikmet ve fayda esasına göre yarattı. Bilme kabiliyetinde olanlar için de ayetlerini detaylı bir şekilde gözler önüne seriyor. (Yunus suresi, 5. ayet)
• Biri tatlı ve susuzluğu giderici, diğeri tuzlu ve acı olan iki denizi karışacak şekilde salıveren ve ikisi arasına bir engel, aşılmaz bir perde koyan O’dur. (Furkan suresi, 5. ayet)

Bu örnekleri de çoğaltmak mümkündür ancak mükemmel düzene dair ayetlerden ilk akla gelenler bunlardır. Mükemmel düzene dair örnekler ilahi mesajda yer almakta ve evrende de gözlenmektedir.

Meleklere iman imanın temel şartlarından biridir. Ayet ve hadislerde meleklerden o kadar açık bir şekilde bahsedilmiştir ki bir Müslüman’ın meleklere iman etmesi düşünülemez. Meleklere iman etmek aynı zamanda ahlaklı yaşamaya da katkı sağlar. Bu yazıda meleklere inanmak insanın güzel ahlaklı olmasına nasıl katkı sağlar ifade edeceğiz. 7. sınıf din kültürü müfredatında ödev olarak bunu açıklayınız şeklinde sorulduğunu biliyoruz.

Meleklere inandığımız zaman yazıcı kayıt meleklerinin sürekli olarak bizi gözetlediğini ve her şeyimizi kaydettiğini biliriz. Bu da bizi kötü davranışlardan alıkoyar. İnsan yalnız başınayken kimse görmüyor diye kötü şeyler yapmaya daha meyillidir. Ancak meleklere inanan bir insan hiçbir zaman yalnız olmadığının bilincindedir.

Meleklere İmanın Önemi

Meleklere iman etmek imanın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bununla birlikte meleklere imanın güzel ahlaka katkısı sadece onların kötülükleri kaydetmesinden ibaret değildir. İnsanlar nasıl bir alemse melekler de kendi başına başka bir alemdir.

Meleklerde insanlardaki gibi nefis olmadığını biliyoruz. Dolayısıyla meleklerde onları kötülüğe sevk edecek hırs, aç gözlülük, bencillik gibi özellikler bulunmaz. Biz meleklerin varlığından ibret alarak nefisimizi terbiye edebiliriz. Hiçbir zaman melek kadar günahsız olamayız ancak bunu kendimize hedef olarak belirleyebiliriz.

insanlardan meleklere en çok benzeyenler küçük çocuklardır. Henüz iyi ve kötüyü ayırt etmeyen küçücük çocukların mesuliyeti yoktur. Mesuliyet olmayınca günahları da yoktur. Bu nedenle bebeklere melek gibi benzetmesi sıkça yapılmaktadır.

Melek tasviri üzerinden biz iyiliği ve kötülüğü daha iyi idrak edebiliyoruz. Çok iyi birini tarif ederken melek gibi benzetmesi yapmamız da bundandır.

Kısaca Meleklerin Özellikleri

Melekleri anlamak ve meleklerle ilgili bütün ayet ve hadisleri incelemek geniş bir konudur. Burada melekleri özelliklerini maddeler halinde kısaca sıralayacağız.

Meleklerin özellikleri maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Melekler manevi varlıklardır. Bizim gibi fiziki alemde yer almazlar.
• Hammaddeleri nur yani ışıktır.
• İnsanlardaki gibi yeme, içme, uyuma, yorulma, sıkılma gibi duygu ve ihtiyaçları yoktur.
• Meleklerin insanlar gibi cinsiyetleri yoktur.
• Her meleğin kendine ait bir özelliği vardır.
• Melekler sürekli Allah’ı tespih ederler.

Meleklerin varlığı bizim için bir ibret olmalıdır. Bizler nefis taşıyan canlılar olarak melekler gibi elbette olamayız ancak iyiliğe yönelmek ve kötülükten kaçmak bizim elimizdedir.

Dua etme bizim dinimizin çok önemli bir parçasıdır. Bu konuda birçok ayet ve hadis bulunmaktadır. Bu yazıda Kur’an-ı Kerim mealinden dua etmenin önemini ifade eden bir ayet örneği paylaşacağız. Normalde tek başına bir ayet yeterli olmasına rağmen din kültürü ve ahlak bilgisi dersi ödevinde kullanmanız için daha fazla örnekler de koyacağız.

Namazlardan sonra dua ettiğimiz gibi diğer vakitlerde de dua edebiliriz. Allah’a ne kadar dua eder ve ondan ne kadar çok şey istersek Allah bizi daha çok sever. Bu nedenle dua etmeyi yaşantımızın önemli bir parçası haline getirmeliyiz.

Kur’an-ı Kerim Mealinden Dua Etmenin Önemini İfade Eden Ayetler

Ayetlerin orijinal Arapçasını değil, mealini paylaşacağız. Dua etmenin önemini ifade eden ayetler şöyle sıralanabilir:

• Kullarım sana beni sorduklarında bilsinler ki şüphesiz ben yakınım, bana dua ettiğinde dua edenin dileğine karşılık veririm. Şu halde benim davetime gelsinler ve bana iman etsinler ki doğru yolu bulabilsinler. (Bakara Suresi, 186. ayet)
• De ki: “Kulluğunuz ve niyazınız olmasa Allah size ne diye değer versin! (Ey inkârcılar!) Siz O’nun dinini yalan saydığınız için bunun günahı artık yakanızı bırakmayacak!” (Furkan Suresi, 77. ayet)
• Allah’ın sizi birbirinizden üstün kıldığı şeyleri iç çekerek arzu etmeyin. Erkeklerin de kazandıklarından nasipleri var, kadınların da kazandıklarından nasipleri var. Allah’ın lütfundan isteyin; şüphesiz Allah her şeyi bilmektedir. (Nisa Suresi, 32. ayet)
• De ki: “Karanın ve denizin karanlıklarından sizi kim kurtarır?” O’na açık gizli yalvararak, “Eğer bizi bundan kurtarırsa andolsun şükredenlerden olacağız” diye dua edersiniz. (En’am Suresi, 63. ayet)
• Rabbinize yalvara yakara ve gizlice dua edin. Bilesiniz ki O, haddi aşanları sevmez. (A’raf Suresi, 55. ayet)
• Islah edilmesinden sonra yeryüzünde bozgunculuk yapmayın. Allah’a korkuyla ve ümitle dua edin. Muhakkak ki iyilik edenlere Allah’ın rahmeti çok yakındır. (A’raf Suresi, 56. ayet)
• En güzel isimler Allah’ındır; bu güzel isimlerle O’na dua edin, O’nun isimleri hakkında doğru inançtan sapanları kendi başlarına bırakın. Onlar yaptıklarının cezasını çekecekler! (A’raf Suresi, 180. ayet)
• Rabbiniz şöyle buyurdu: Bana dua edin, duanızı kabul edeyim. Bana kulluk etmeyi kibirlerine yediremeyenler, aşağılanmış olarak cehenneme gireceklerdir! (Mü’min Suresi, 60 . ayet)
• O diridir, O’ndan başka tanrı yoktur. Şu halde içten bir dindarlık ve bağlılıkla O’na dua edin. Hamd, âlemlerin rabbi olan Allah’a mahsustur. (Mü’min Suresi, 65 . ayet)
• Rızasını dileyerek sabah akşam rablerine dua edenlerle olmak için elinden gelen çabayı göster. Dünya hayatının çekiciliğine meylederek gözlerini onlardan çevirme! Bizi anmaktan kalbini gafil kıldığımız, kötü arzularına uymuş ve işi gücü aşırılık olan kimseye boyun eğme! (Kehf Suresi, 28. ayet)
• De ki: “İster Allah diyerek, ister Rahman diyerek yakarın; hangisiyle yakarsanız olur, çünkü bütün güzel isimler O’na mahsustur.” Namazında niyazında sesini fazla yükseltme, fazla da kısma, ikisinin arasında bir yol tut. (İsrâ Suresi, 110. ayet)
• İnsanın başına zararlı bir şey geldiğinde yan üstü yatarken veya otururken ya da ayakta iken hemen bize dua etmeye koyulur; onu zararlı durumundan kurtardığımızda ise -sanki başına gelen zararı gidermeye bizi çağırıp yalvarmamış gibi- inkârcılığa dönüp yoluna devam eder; haddi aşanlara işte bu şekilde yaptıkları güzel görünmektedir. (Yunus Suresi, 12. ayet)
• Ne zaman insanoğluna bir lütufta bulunsak arkasını dönüp uzaklaşır; başına bir kötülük geldiğinde de uzun uzadıya yalvarıp yakarır. (Fussilet Suresi, 12. ayet)

Yukarıdaki örnek ayetlerde görüldüğü üzere yüce kitabımız Kur’an’da dua etmenin önemi çok açık bir şekilde ve tekrar tekrar vurgulanmıştır. Bazı ayetlerde de duası kabul olanların sonra hemen Allah’ı unuttukları vurgulanmıştır. Bu hataya düşmemek için dua ile birlikte şükrü de yerine getirmeliyiz.