Hepimizin bildiği gibi biyoloji canlı bilimidir. Canlıları inceleyen bilim dalı olması sebebiyle biyoloji çok geniş bir alandır. Çünkü birbirinden farklı özellikler gösteren milyarlarca canlı bulunmaktadır. Durum böyle olunca biyoloji çeşitli alt dallara bölünmüştür. Biyolojinin sayısız alt dalı vardır. Burada biyolojinin alt dalları incelenirken en önemlileri üzerinde durmaya çalışacağız.

Biyolojinin alt dalları şöyle sıralanabilir:

• Zooloji
• Botanik
• Moleküler biyoloji
• Mikrobiyoloji
• Parazitoloji
• Viroloji
• Mikoloji
• Biyoteknoloji
• Sitoloji
• Histoloji
• Taksonomi
• Ekoloji
• Embriyoloji
• Biyokimya
• Biyofizik
• Morfoloji
• Anatomi
• Fizyoloji
• Kalıtım (Genetik)
• Evrim biyolojisi

Şimdi bunları tek tek kısaca açıklamaya çalışalım.

Biyolojinin Alt Bilim Dalları ve Çalışma Alanları

Yukarıda sıraladığımız biyoloji alt dallarının çalışma alanları aşağıda sıralanmıştır:

Zooloji: Biyolojinin çok geniş bir çalışma alanıdır. Hayvanları ele alır. Çok fazla hayvan türü olduğu için ve hayvanlar önemli canlılar oldukları için zooloji büyük bir alandır. Zoolojinin de kendi alt dalları bulunmaktadır. Örneğin böcekleri inceleyen entomoloji ya da balıkları inceleyen ihtiyoloji bunlara örnek olarak gösterilebilir.

Botanik: Bitki bilimdir. Bitkileri inceler. İnsanlar eski çağlardan beri çevrelerindeki canlılar olarak hayvanları ve bitkileri görmüştür. Bu nedenle botanik biyolojinin en eski alanlarından biridir. Nitekim çok uzun yıllar bitkilerden ilaç yapımı başta olmak üzere insanlık birçok alanda yararlanmıştır.

Moleküler biyoloji: Bütün canlılar kendilerini oluşturan çeşitli moleküllerden oluşmaktadır. Bu moleküllerin yapı ve işleyişini bilmek canlılığı incelemek açısından çok önemlidir. Canlıların yapısına katılan ve canlılar tarafından kullanılan molekülleri inceleyen bilim dalı moleküler biyolojidir.

Mikrobiyoloji: Gördüğümüz canlılardan daha çok sayıda göremediğimiz canlılar bulunuyor. Mikroskop ile görebileceğimiz bu mikro canlıları mikrobiyoloji tarafından incelemektedir. Çok sayıda olan bu canlılar geniş bir çalışma alanı oluşturmaktadır.

Parazitoloji: Parazitler diğer canlılardan yararlanan ve onlara zarar veren canlılardır. Birçok canlı sınıfından parazitler bulunmaktadır. Hastalığa da neden olan bu canlıları parazitoloji inceler.

Viroloji: Başka bir canlıya girmeden cansız gibi davranan virüsler birçok hastalığa da neden olabilmektedir. Virüsleri özellikleriyle inceleyen çalışma alanı virolojidir.

Mikoloji: Canlı alemlerinden önemli bir tanesi mantarlar alemidir. Mantarlar ne bitki ne de hayvandır. Mantarları mikoloji inceler.

Biyoteknoloji: Biyoloji alt dalları içerisinde biyoteknoloji insanlara fayda sağlamak amacıyla çıkmış bir alandır. Biyolojik teknoloji kullanarak birçok sorun bu yolla çözülmektedir. Örneğin bakterilere insülin hormonunu ürettirmek bunlardan biridir.

Sitoloji: Bütün canlılar hücrelerden oluşmuştur. Durum böyle olunca canlıyı anlamak için hücrenin işleyişini anlamak gerekir. Sitoloji hücre bilimidir. Çeşitli canlı gruplarının hücrelerini özellikleriyle ve değişimleriyle ele alır. 

Histoloji: Gelişmemiş canlılar tek hücreden oluşurken gelişmiş canlılar çok hücrelidir. Gelişmiş canlılarda benzer hücreler bir araya gelerek dokuları oluşturur. Histoloji ise bu dokuları inceler. Örneğin kas dokusu bir doku örneğidir.

Taksonomi: Canlıları inceleyebilmek için sınıflandırma çok önemlidir. Canlıları sınıflandıran bilime taksonomi denir. Çok fazla canlı olduğu için sınıflandırma olmadan incelemek mümkün değildir. Taksonomi biyolojiye sistematik bir özellik katar.

Ekoloji: Canlılar ve çevre bir araya gelerek ekosistemleri oluşturur. Canlıları doğa ile birlikte inceleyen, canlı ve cansız ögeleri ve bunlar arasındaki ilişkiyi ele alan dala ekoloji denir. Ekoloji alt dalları olan geniş bir alandır.

Embriyoloji: Eşeyli üreyen canlılarda eşey hücrelerinin bir araya gelmesiyle yeni canlının oluşması sürecindeki aşamaları inceler. Daha çok insanın oluşum süreci üzerinde durmaktadır.

Biyokimya: Canlılarda birçok kimyasal reaksiyon gerçekleşmektedir. Ayrıca canlıların yapısında da birçok kimyasal molekül yer almaktadır. Canlılardaki bütün kimya olaylarını inceleyen alana biyokimya denir.

Biyofizik: Biyoloji ve fiziğin ortak alanıdır. Canlılarda meydana gelen ve fiziğin konusu olan olayları inceler.

Morfoloji: Canlılarda görülen bütün şekil ve yapıları inceler. Canlının dış görünüşü ile de ilgilidir.

Anatomi: Canlıların yapısını inceleyen bilim dalı denince aklımıza anatomi gelir. Özellikle insan anatomisiyle ilgili yapılan çalışmalar sayesinde insanda yer alan doku, yapı ve organlar tespit edilmiştir. Anatomi tıp biliminde de oldukça yaygın kullanılır.

Fizyoloji: Canlılarda bulunun yapı ve organların görevlerini inceler. Fizyoloji işlev bilimidir.

Kalıtım: Kalıtım ya da genetik bilimi canlı genleri üzerinde çalışmalar yapar. Canlıların genetik olarak taşıdıkları özellikler ve bu özelliklerin yeni nesillere aktarılması konularını irdeler.

Evrim biyolojisi: Evrim teorisinin gelişmesiyle biyolojide bu alanda çalışmalara ihtiyaç duyulmuştur. Evrim biyoloji canlılar arasındaki akrabalıkları, canlıların zaman içerisinde değişen özelliklerini inceler.

Biyoloji Biliminin Alt Dallara Ayrılması Neden Önemlidir?

Yaşam ve canlıları inceleyen bilim dalı biyolojidir. “Bio” canlı ve “logos” bilim demektir. Canlıları inceleme fikri insanlığın ilk günlerinden itibaren vardır. Bu nedenle de biyoloji bilimi oldukça eski bir bilimdir.

Geçmişte ve günümüzde bilim insanlarının çalışmalarıyla birçok canlı türü keşfedilmiştir. Zamanla bu canlı türlerini incelemek de epey zorlu bir hal almıştır. Bu durumda canlıları sınıflandırmak için taksonomi bilimi ortaya çıkmıştır. Böylece canlılar gruplara ayrılmış ve canlıları incelemek de daha kolay hale gelmiştir.

Mikroskop gibi icatların gelişmesiyle birlikte canlıları mikro seviyede de inceleme fırsatını insanlar olarak elde ettik. Bununla birlikte gözle görülmeyen canlılarla ilgili bilgilerimiz de arttı. Tıp ve ilaç sektörünün de gelişmesiyle biyoloji bilimi uçsuz bucaksız bir hal aldı.

Dolayısıyla bütün bu gelişmeler ışığında bir biyoloğun bütün bu alanlarda uzmanlaşması mümkün değildir. Bu nedenle biyoloji bilimi alt bilim dallarına ayrılmıştır. Hatta bu alt dallar da kendi içerisinde çeşitli daha alt gruplara ayrılmıştır.

Canlıları sınıflandırarak incelemek ve canlıların farklı yönlerini ele almak modern biyoloji için oldukça önemlidir.

Biyolojiye giriş yaptığımız esnada biyolojinin canlı bilimi olduğunu öğreniyoruz. Böyle olmasından dolayı canlılarla ilgili her iş alanı az ya da çok biyoloji bilimini gerektirir. Biyoloji ile ilgili meslekler konusunda burada biraz bilgi vereceğiz. Ancak içerisinde biyoloji bulunan bütün meslekleri bir yazıya sığdırmamız mümkün değildir.

Biyoloji köklü bir bilim olduğundan çeşitli alt dallara ayrılmıştır. Örneğin bitki bilimi yani botanik bunlardan biridir. Yine zooloji yani hayvan bilimi aslında biyolojinin bir alt dalıdır. Bu alanlardaki mesleklerin tamamı da aslında biyoloji ile ilgilidir. Yine de biz daha çok genel olarak bilinen biyoloji mesleklerine değinelim.

Biyoloji ile ilgili mesleklerden bazıları şöyledir:

• Biyoloji öğretmenliği
• Biyologluk
• Tıp
• Moleküler biyoloji ve genetik
• Genetik mühendisliği ve biyoteknoloji
• Vetenerinelik
• Eczacılık

Yukarıda saydığımız örnekler mesleklerden bazılarıdır. Ancak bunun dışında da birçok meslek grubunda biyoloji kullanılmaktadır.

Biyoloji ile İlgili Mesleklere Örnekler

Yukarıda örneklerini saydığımız meslekleri açıklayalım. Böylece biyolojiye ilgi duyan adaylar için de meslek seçimi konusunda katkı sağlamış oluruz. Bu mesleklerle ilgili en çok merak edilen konulardan birinin maaş olduğunun farkındayız. Ancak maaşlar yıldan yıla, sektörden sektöre çok farklılık gösterdiğinden bu konuda kesin rakamlar vermek pek kolay olmayacaktır.

Biyoloji Öğretmenliği

Biyoloji ile ilgili mesleklerden ilk akla gelendir. Bütün eğitim programlarında ders olarak biyoloji okutulmaktadır. Bu nedenle lise ve üstü eğitim veren eğitim kurumları biyoloji öğretmeni istihdam etmek durumundadır. Biyoloji öğretmenliği bölümünden mezun olursanız aklınıza gelecek ilk alternatif lise biyoloji öğretmeni olmaktır.

Eğer devlet okulunda memur öğretmen olmak isterseniz atanma şartlarını yerine getirmeniz gerekir. Bu durumda sınav söz konusu olacaktır. Devlet okulları dışında özel eğitim kurumları da biyoloji öğretmenleri için çalışma alternatifleri arasında yer almaktadır.

Biyoloji öğretmenliği değil de doğrudan biyoloji bölümünü okursanız da öğretmen olmak için formasyon eğitimi almanız gerekecektir. Bu eğitimi tamamlayınca biyoloji öğretmenliği yapma hakkı elde edersiniz.

Biyoloji öğretmenlerinin temel görevi biyoloji müfredatında yer alan konuları öğrencilere kavratmak ve hedeflenen kazanımları gerçekleştirmek adına ders programını uygulamaktır. Bu kazanımların ne kadar gerçekleştiğini test etmek de yine biyoloji öğretmeninin görevidir.

Biyologluk

Biyoloji bir ders olmasının ötesinde çok önemli bir temel bilimdir. Kimya bilimiyle uğraşanlara nasıl kimyager deniyorsa biyoloji bilimiyle uğraşanlara da biyolog denir. Biyologluk bir meslekten öte bilimsel bir uğraştır aslında. Biyologlar biyoloji bilimiyle üst düzeyde ilgilenirler. Uzmanlık gerektiren alanlarla araştırmalar yaparlar.

Eğer biyolojiye bilim olarak ilgi duyuyorsanız bu alana yönelebilirsiniz. Üniversitelerde araştırma görevlisi olmak ve biyoloji alanında araştırmalar yapmak bu işin bir parçasıdır. Hatta lisede öğretmen olmak yerine üniversitede akademisyen olmayı düşünebilirsiniz.

Biyoloji araştırmaları yapan biyologların en çok çalıştığı yerler üniversitelerdir. Ayrıca biyoloji çalışmalarının yapıldığı çeşitli laboratuvar ve deney ortamlarında da biyologlar çalışabilir.

Tıp

Tıp bilimlerinin ne olduğunu hepimiz biliyoruz. Öyle veya böyle hastaneye gittiğimizde doktorlarla muhatap oluyoruz. Tıp doktorluğu biyolojiyle çok ilgilidir. Çünkü tıbbın konusu bir canlı olan insandır. Ancak biyoloji genel olarak canlılığı ele alırken tıp insan hastalıklarıyla ilgilenmektedir.

Tıpta öğrendiğimiz birçok ders biyolojinin alt dallarıdır. Anatomi, mikrobiyoloji, biyokimya, fizyoloji gibi bilgiler aslında biyolojinin de konularıdır. Tıp bilimi aslında biyoloji bilgisinin insan hastalıkları yönüyle ilgilenmiş ve konuda insanlara fayda sağlamayı amaç edinmiştir.

İnsan hastalıkları hücre, doku ya da organ düzeyinde olabilir. Ayrıca hastalığa neden olabilen mikroorganizmaların özellikleri de önemlidir. Teşhisten tedaviye kadar kullanılan bütün bilgi ve teknikler aslında biyoloji bilgisiyle doğrudan ilgilidir.

Moleküler Biyoloji ve Genetik

Biyolojinin alt dallarından biri moleküler biyolojidir. Moleküler biyoloji canlıları moleküler düzeyde incelemektedir. Canlılıkla ilgili her türlü molekülü tanımak canlıları anlamak açısından son derece önemlidir. DNA’dan tutun da basit bir minerale kadar canlılarda çok çeşitli moleküller bulunmaktadır.

Moleküler biyoloji alanıyla genetik alanı bir araya getirilmiş ve bunun sonucunda moleküler biyoloji ve genetik bölümü oluşturulmuştur. Canlıların, özellikle mikro canlıların genetik özellikleriyle ilgili bilgiler onları tanımaya ve çeşitli alanlarda üretim yapmaya olanak sağlamaktadır.

Genetik bilimi sayesinde hastalıklar tespit edilmekte ve çözümler üretilmektedir. Canlı genetiği ve canlılarda moleküler maddeler hakkındaki bilgiler bize birçok alanda fayda sağlamaktadır. Bu alandan mezun olan öğrencilerin akademik kariyeri düşünmeleri iyi bir alternatif olabilir.

Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji

Moleküler biyoloji ve genetik alanından farklı olarak genetik mühendisliği canlı genleriyle işlem yapmaya yöneliktir. Genetiğin değiştirilmesi ve geliştirilmesiyle canlılardan birçok şey elde edilebilir. İşte burada karşımıza son yılların gözde disiplini biyoteknoloji çıkmaktadır.

Genetik mühendisliği teknikleri biyoteknoloji için çok önemlidir. Örnek vermek gerekirse tek hücreli canlılara insülün hormonu ürettirmek için insülin geninin mühendislik tekniğiyle tek hücreli canlılara aktarmak gerekir. Bu sayede insanlar için ihtiyaç duyulan bu hormon genetik mühendislikle tek hücreli canlılar tarafından üretilebilmektedir.

Aslında bakarsanız biyoteknolojinin önemli bileşenlerinden biri genetik mühendisliğidir. Çünkü canlılardaki değişimler genellikle genlerde değişiklik yapmayı gerektirir. Ancak canlıların genetik yapısıyla oynamadan onlardan yarar sağlamak da mümkündür.

Örneğin atık su arıtma tesislerinde bakterilerden yararlanılarak temizlik sağlanabilir. Bunu yaparken canlıların genetiğiyle oynamaya çoğu zaman gerek yoktur.

Veterinerlik

Veterinerlik de tıp gibi hastalıklarla ve bunların tedavileriyle ilgilenir. Aradaki fark ise insanlar yerine hayvanların esas alınmasıdır. Yine teşhis ve tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Ayrıca çeşitli ilaçlar da hayvan hastalıkları için kullanılmaktadır.

İnsan tek bir türken hayvanlardan çok sayıda tür bulunur. Bu nedenle veterinerlerin çalışma alanları da oldukça geniştir. Fakat hayvanları veterinerle buluşturan yine insanlar olduğu için bu alanda daha çok bazı hayvanlar ön plana çıkmaktadır.

Örneğin kedi, köpek gibi evcil hayvanlar ile inek, koyun, keçi, at gibi hayvancılıkta ön plana çıkan canlılar veterinerlikte daha ön plandadır. Veterinerler çeşitli kliniklerde ve hayvan hastanelerinde çalışabilirler.

Eczacılık

Eczacılık da yine insanları tedavi etmek için var olan alanlardan biridir. Çok eski olan bu alanın esas amacı ilaç üretmektir. Günümüzde ise ilaç üretimi büyük firmalar tarafından yapıldığından eczacıların büyük bir bölümünün esas görevi ilaçları hastalara ulaştırmaktır.

Eczacılık canlılarla ilgili olduğundan elbette biyoloji ile de ilgilidir. Ancak eczacılıkta kimya ile de çok ilgilidir. Bir nevi iki bilimin buluşma noktasındadır diyebiliriz.