Vücudumuzda meydana gelen bütün reaksiyonlar enzimler aracılığıyla olmaktadır. Enzimler olmadan yaşamak mümkün değildir. Protein yapılı olan enzimler hücrede düzenleyici rol oynarlar. Hücrede bir iş yapılacağı zaman ona uygun enzim üretilir. Böylece hücrede hayati faaliyetler devam eder. Bu yazıda enzimlerin kimyasal sindirimdeki rolü üzerinde duracağız. Ancak öncesinde fiziksel ve kimyasal sindirim nedir kısaca hatırlayalım.

Fiziksel sindirim: Besinlerin yapısal bir değişikliğe uğramadan fiziksel olarak ufalanması fiziksel sindirimdir. Dişlerimizle yemeği daha küçük parçalara ayırmak buna örnek gösterilebilir.

Kimyasal sindirim: Besinlerin enzimler aracılığıyla parçalanarak daha farklı yapıdaki küçük besin moleküllerine dönüştürülmesidir. Örneğin bir proteini parçalayarak amino asit elde edilmesi kimyasal sindirimdir.

Enzimler ve Kimyasal Sindirim

Dikkat ederseniz yukarıda kimyasal sindirimden bahsederken tanımda enzimleri kullandık. Kimyasal sindirim olması için kimyasal reaksiyon gerçekleşmesi gerekir. Bu da ancak enzimlerle mümkün olur. Dolayısıyla enzimler fiziksel değil kimyasal sindirimde rol oynarlar.

Enzimlerin kimyasal sindirimdeki rolü maddeler halinde şöyle ifade edilebilir:

• Canlılarda gerçekleşen sindirim reaksiyonlarının aktivasyon enerjisini düşürürler.
• Çok daha az enerjiyle kimyasal sindirim tepkimeleri başlayabilir.
• Kimyasal sindirim enzimler sayesinde milyonlarca kat daha hızlı gerçekleşir.
• Enzimler hem hücre içi hem de hücre dışı sindirimde rol oynarlar.
• Her sindirim reaksiyonu için özelleşmiş bir enzim bulunur.
• Enzimlerin yapısı bozulmadığı sürece tekrar tekrar kullanılabilirler.

Enzimler hem hücre içerisinde hem de hücre dışarısında etkin olabilirler. Dolayısıyla hücre dışı sindirim için de enzimler kullanılabilir.

Yemek yediğimiz zaman tükürükte yer alan amilaz enzimi karbonhidratları kimyasal olarak sindirir. Bu enzim çok büyük bir karbonhidrat olan nişastayı daha küçük bir molekül olan maltoza dönüştüren tepkimeyi gerçekleştirirler.

Kimyasal Sindirimde Rol Oynayan Bazı Önemli Enzimler

Yukarıda anlattıklarımız 6. sınıf fen bilgisi müfredatı açısından yeterlidir. Ancak meraklı olanlar için sindirimde rol oynayan bazı önemli enzimlerden bahsedeceğiz. Bu enzimler daha çok lise düzeyinde bilgi olarak işimize yarayacaktır.

• Pepsin: Midede etkin bir enzimdir. Proteinleri kimyasal olarak sindirir.
• Tripsin: İnce bağırsakta görev alır. Proteinleri kimyasal olarak parçalar.
• Kimotripsin: Yine ince bağırsakta görev alır. Proteinleri amino asitlere çevirir.
• Amilaz: Bitkilerde bulunan nişastayı maltoza çevirir. Tükürüğümüzde yer alır. İnsanda tükürük bezlerinde ve pankreasta üretilir.
• Lipaz: Lipitlerin yani yağların yapı taşlarına ayrılmasını sağlayan enzimdir. 

Her enzimin etkin olduğu tepkime farklıdır. Örneğin lipaz enzimleri yağları parçalarken karbonhidratların parçalanmasına müdahale edemez. Aynı mekanizmayı diğer enzimler için de düşünebilirsiniz.