İslam’da ibadet çok temel bir kavramdır. Kulun Allah’a karşı saygı ve itaatini göstermek, Allah’ın memnuniyetini kazanmak amacıyla yaptığı davranışlar ve geliştirdiği tutumlara biz ibadet demekteyiz. İbadet tanımdan da anlaşılacağı üzere epey geniş bir olgudur. Bu yazıda İslam’da ibadet kavramı neleri kapsar sorusuna cevap vermeye çalışacağız.

İbadetin birçok türü olduğunu biliyoruz. Günahlardan kaçınmak da bir ibadettir. Bütün ibadetleri temelde iki başlık altına toplayabiliriz:

• Allah’ın emrettiği ya da hoşnut olacağı tutum ve davranışları ortaya koymak
• Allah’ın yasakladığı veya hoşnut olmadığı davranışlardan kaçınmak

Bu iki başlığı açtığımız zaman hayatımızın neredeyse her alanında ibadetin yer aldığını görmekteyiz. Arkadaşımıza tebessüm etmek dahi ibadet olarak görülebilir. Çünkü böyle davranmamızdan Allah hoşnut olacaktır.

İslam inancında ibadet kavramı hayatımızın her alanını bir şekilde kapsamaktadır. Allah’ın memnun edecek her hareketimiz bir ibadet olarak görülebilir. İbadet sadece camiye gidildiğinde yapılan bir şey değildir. Yine ibadet belirli bir güne veya aya tahsis edilmemiştir.

İbadetin Türleri

İslam’da ibadet kavramının hayatımızın her alanını kapsadığını söyledik. Yine bunu da iki başlıkta toplayabileceğimizi ifade ettik. Bu başlıklar kısaca Allah’ı hoşnut etmek veya etmemek olarak anlaşılabilir.

İbadet türleri üzerinde kısaca duracak olursak ibadeti birkaç açıdan sınıflandırabiliriz. Bu konuda en yaygın sınıflandırma ibadeti yaparken neyle yaptığımıza göre yapılan sınıflandırmadır. Bu açıdan da ibadetler genel olarak dört türdür:

Kalple yapılan ibadetler: İnsanın manevi yönüyle alakalı içsel ibadetlerdir. En temeli imandır. Ayrıca ihlas, niyet, tefekkür, sabır, takva gibi ibadetler de içsel kalbi  ibadetlerdir.

Bedenle yapılan ibadetler: Yapılırken bedenimizi kullandığımız ibadetler bu sınıftadır. Namaz kılmak, oruç, zikir, tespih, sözlü dua etmek, bedenle hayır işlemek bu sınıftadır.

Malla yapılan ibadetler: Allah’ın bize verdiği mali gücü kullanarak yaptığımız ibadetlerdir. En bilineni ve farz olanı zekattır. Ayrıca fitre, sadaka, infak etme, bağışta bulunma, ikram etme gibi ibadetler de mali ibadetler arasında yer alır. servetle yapılır.

Hem beden hem de malla birlikte yapılan ibadetler: Bazı ibadetlerde ise mal ve beden birlikte sarf edilir. Örneğin kurban kesmede kurbanı kendiniz keserseniz hem malınızı hem de bedeninizi sarf edersiniz. Yine Hac ibadeti bu tür bir ibadettir.

Görüldüğü üzere hangi yöntemle yapılırsa yapılsın İslam inancından ibadet kavramının kapsamı oldukça geniştir.

İbadetler bizi Allah’a yaklaştıran eylemlerdir. İbadetler ahiret hayatımız için önemli olduğu gibi dünya hayatımız için de önemlidir. Allah’ın bizim ibadetimize ihtiyacı yoktur ancak bizim Allah’a ibadet etmeye ihtiyacımız vardır. Bu yazıda ibadetlerin toplumsal hayata katkıları nelerdir sorusuna örneklerle cevap vereceğiz.

İbadetler bireye hem dünya hem ahirette fayda sağlar. Bu yazıda daha çok ibadetlerin toplumsal hayata katkıları üzerinde duracağız. Toplumun bireyden oluştuğunu düşünürsek aslında bireysel faydaların da toplumsal hayata yansıyacağı görülebilir.

İbadetlerin Toplumsal Hayata Katkıları

İbadetlerin toplumsal hayata katkıları maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• İbadetler insanları kötülükten alıkoyduğu için ibadetler sayesinde toplumda kötülük azalır.
• Toplumda birlik ve beraberlik ibadetlerle daha iyi sağlanır.
• Camide namaz için buluşmak insanların tanışmasını ve kaynaşmasını sağlar.
• Zekat toplumdaki gelir adaletsizliğini azaltarak toplumu bir dengeye getirir.
• Sadaka vermek açlığı ve fakirliği azaltır.
• Ramazan orucu gibi ibadetler toplumda benzer duyguların gelişmesini ve toplumun kaynaşmasını sağlar.
• İyilik yapmak ibadettir. İyilik yapılan bir toplumda iyilik yayılır.
• İbadetler sayesinde toplumun ahlakı korunur.
• İbadetler toplumda güven tesis edilmesine yardım eder.
• Toplumda sevgi ve saygı ibadetlerle birlikte artar.

Yukarıdaki maddelerden de anladığımız üzere ibadetler hem bireysel hem de toplumsal hayata ciddi katkılar yapar.

İbadetlerin Çeşitleri

İbadetlerin toplumsal hayata katkılarına değindik. Peki nedir bu ibadetler?

İbadetleri çeşitli açılardan sınıflandırmak mümkündür. Biz burada uygulama açısından ibadetleri sınıflandıracağız. İbadetler uygulama açısından dört ana kısma ayrılır:

Kalbi ibadetler: İman, ihlas, niyet, tefekkür, takva, sabır gibi kalple yapılan içsel ibadetlerdir.

Bedenle yapılan ibadetler: Oruç, namaz, zikir, dua etmek, anne ve babaya iyilik yapmak, birine fiziksel olarak yardım etmek bedenle yapılan ibadetlere örnektir.

Malla yapılan ibadetler: Zekat, sadaka, fakir insanlara yardım etme, bağış yapma, Allah yolunda harcama gibi ibadetler mal ve servetle yapılır.

Hem mal hem de bedenle yapılan ibadetler: Hacca gitmek, cihat etmek gibi ibadetlerde mal ve beden birlikte sarf edilir.

İbadetleri başka açılardan da sınıflandırmak mümkündür. Uygulama yöntemi açısından dört ana başlıkta toplamak mümkündür.

İbadet etmenin bireyi ahlaki açıdan olgunlaştırdığını biliyoruz. Ahlaki olarak olgunlaşmış bir insan topluma zarar değil fayda sağlayacaktır.