Kütle fizikte görülen temel büyüklerden biridir. Fen bilgisi müfredatındaki en önemli kavramlardan biridir. Bütün büyüklükler belirli birimlerle ifade edilir. Örneğin uzunluk için metre bir ölçüm biridir. Bu yazıda kütlenin birimleri nelerdir buna değineceğiz. Ardından merak edenler için konunun detaylarına ineceğiz.

Kütle için çeşitli ölçü birimleri kullanılmaktadır. Skaler bir büyüklük olan kütle tek bir birimle ifade edilir. Kütlenin ifade edildiği birimlere kütle ölçü birimi denir. Bu birimler sayesinde kütlenin ne kadar olduğunu anlarız.

SI birim sistemine göre kütlenin birimi kilogram (kg) şeklindedir. Kilo bin demek olduğu için aslında kilogram 1000 gram demektir. Kilogram dışında gram ve ton da kütle birimi olarak kullanılır. Gram kilogramın 1000’de biri iken ton ise kilogramın 1000 katıdır.

• 1 kg = 1000 gram
• 1 ton = 1000 kg
• 1 gram = 0,001 kg
• 1 kg = 0,001 ton
• 1 ton = 1000.000 gram

Şeklinde eşitlikler söz konusudur.

En yaygın kullanılan kütle birimlerinin kilogram, gram ve ton olduğunu söyledik. Aslında kilogram gramdan türemiş bir büyüklük olmasına rağmen SI birim sistemi esas birim olarak gramı değil de kilogramı almıştır. Bu ilginç bir durumdur.

Kütle Birimleri Tablosu

Aşağıdaki kütle birimleri tablosu içerisinde kütlenin ölçüldüğü birimleri detaylı olarak görebiliriz. Tabloda göre birimleri birbirine çevirme işlemini de kendimiz yapabiliriz.

Fizikte hesaplama yaparken üstlü sayılar yaygın olarak kullanılır. Örneğin 1000 yerine 10³ kullanılır. Bu 3 sıfır olduğu anlamına gelir. Yine 0,01 yerine 10^-2 kullanılmaktadır. Bu da virgülün 2 basamak sola kaydığını gösterir. Bu gösterimler sayesinde sıfırları teker teker yazmak zorunda kalmayız.

Gram ve kilogram arasında 3 sıfır kadar fark olduğuna dikkat edelim. Bunun nedeni 1 kg = 1000 gram eşitliğidir.

Kütle Kavramı

Kütle ölçü birimleri üzerinde durduk. Ancak ölçü birimlerini anlamak için kütle kavramını bilmemiz gerekiyor. Bilindiği gibi kütle madde miktarı demektir. Günlük hayatta ağırlık yerine kullanılsa da ağırlıktan farklı bir kavramdır.

Maddeyi oluşturan temel yapı atomdur. Atomun çekirdeğinde bulunan proton ve nötronların toplam sayısı atomun kütlesini oluşturmaktadır. Dolayısıyla bir maddenin kütlesi de madde içerisindeki toplam proton ve nötron (tanecik) sayısı demektir.

Atomik tanecikler çok küçük kütleye sahiptir. Bunlara atomik kütle birimi denir. Bunları günlük hayatta kullanmak imkansızdır. Bu nedenle bir protonun kütlesini değil de 1 mol protonun kütlesini baz alırız. İşte bir 1 mol proton ya da 1 mol nötron 1 gram demektir.

Kütle madde miktarıdır derken kast edilen şey aslında maddedeki toplam tanecik miktarıdır. Tanecik sayısı arttıkça madde de artar. Tanecik sayısına biz kütle demekteyiz.

Kütle maddede bulunan toplam tanecik sayısının ölçüsü olduğu için skaler ve temel bir büyüklüktür. Nereye giderseniz gidin aynı değerle karşılaşırsınız. Ağırlık ise türetilmiş ve vektörel bir değerdir ve yerçekimi sonucu ortaya çıkar. Ağırlık ortam değiştiğinde değişir. İlgili yazı: Temel büyüklükler.

Hem günlük hayatta hem de ilk okul 4. sınıf yıllarından itibaren karşımıza net kütle kavramı çıkmaktadır. Burada net kütle nedir açıklamaya çalışacağız. Net kütle kavramını iyi öğrenmek hem dersler açısından hem de günlük hayat açısından oldukça önemlidir.

Kütle madde miktarıdır. Bir ürünün kütlesine bakarken bürüt kütle, net kütle ve dara gibi kavramlar karşımıza çıkmaktadır. Brüt kütle toplam kütledir. Net kütle kap çıkarıldığında kalan kütledir. Dara ise kabın kütlesidir. 

Brüt kütle, net kütle ve dara arasındaki ilişkiyi şöyle ifade edebiliriz: Brüt kütle = net kütle + dara.

Bu durumda net kütleyi elde etmek için brüt kütleden darayı çıkarmamız gerek. Yani net kütle = brüt kütle – dara diyebiliriz.

Daha önce brüt kütle nedir adlı yazıda brüt kütle üzerinde ayrıca durmuştuk.

Kütle, Brüt Kütle ve Dara Kavramları

Brüt kütlenin anlaşılması için kütle, net kütle ve dara kavramlarını iyi öğrenmek gerekir.

Kütle Nedir?

Maddenin temel özelliklerden biri kütledir. Dolayısıyla her maddenin bir kütlesidir. Kütle basit bir tabirle maddenin miktarının ölçüsüdür. Bir maddede miktar ne kadar fazlaysa kütle de o kadar fazla olur.

Kütle ve ağırlık kavramlarını karıştırmamak gerekir. Günlük hayatta birbirini yerine kullanılan bu kavramlar aslında farklı manalara gelmektedir. Kütle madde miktarı iken ağırlık maddeye etki eden yerçekimi kuvvetidir. Bu iki kavramın farkı ilkokul düzeyinde çok anlaşılmayabilir. Zamanla fizik öğrendiğinizde bu farkı da öğrenirsiniz.

Kütlenin ifade edilmesinde kilogram, gram veya ton gibi farklı ölçü birimleri kullanılabilir. Kütle eşit kollu teraziyle ölçülebilir.

Brüt Kütle Nedir?

Yukarıda net kütleyi ifade ederken aslında brüt kütleyi de anlattık. Bir ürünün toplam ağırlığına brüt kütle denmektedir. Günlük hayatta bir ürünü alırken üzerinde yazan kütlenin net kütle mi yoksa brüt kütle mi olduğunu bilmemiz çok önemlidir.

Bazen ürünün üzerinde brüt kütle yazar. Bu durumda ürünü kullanacağınız kütleyi hesaplamak için darayı çıkarmanız gerekir. Çünkü brüt kütlenin içerisinde dara kütlesi de vardır. Eğer net kütle doğrudan yazılmışsa böyle bir hesaplama yapmamıza gerek yoktur.

Brüt kütle = net kütle + dara (kabın kütlesi) bağıntısına dikkat etmek gerekir.

Dara Nedir?

Brüt kütle ve net kütle arasındaki farka dara denir. Bir ürünün darası o ürünün içinde bulduğu kabın kütlesidir. Dara genellikle net kütle ve brüt kütleye göre daha düşük değerdedir.

Örneğin 1 kg bir üründe brüt : 1000 gram ve net: 970 gram şeklinde yazılmışsa aradaki 30 gram dara kütlesidir.

Dara = brüt kütle – net kütle şeklinde hesaplanır.

Net Kütle ile İlgili Örnek Sorular

Net kütle nedir anladık diye düşünüyoruz. Ancak basit gelen bu kavramlar bazen karışabilmektedir. Bu nedenle olabildiğince bol örnek soru çözerek öğrendiklerimizi pekiştirmeliyiz.

1. Cemre bakkala giderek çok sevdiği çikolatadan alıp tüketiyor. Tükettikten sonra çikolata kabına bakarak üzerinde brüt kütle: 60 gram yazdığını görüyor. Cemre’nin net olarak kaç gram çikolata yediğini anlaması için ne yapması gerekir?

Çözüm: Net kütleyi bulmak için brüt kütleden darayı çıkarmak gerekir. Cemre’nin elindeki çikolata kabının kütlesi daradır. Bu nedenle kabın kütlesini ölçüp 60’tan çıkardığı zaman çikolatanın net kütlesini bulabilir.

2. Dara kütlesi 45 gram olan bir ürünün brüt kütlesi 1020 gram çıkmıştır. Buna göre net kütle kaç gramdır?

Çözüm: Net kütle = brüt – dara olduğu için 1020 – 45 = 1075 gram bulunur.

3. Darası brüt kütlesinin 4’te biri olan bir üründe net kütle 750 gram çıktığına göre brüt kütle nedir?

Çözüm: Daraya A dersek brüt kütle 4A olacaktır. Bu durumda aradaki fark 4A – A = 3A net kütle olacaktır. Soruda net kütle verilmiştir. 3A = 750 olduğuna göre A = 250 gram bulunur. Brüt kütle ise net kütle ve daranın toplamıdır. Brüt kütle 750 + 250 = 1000 gram bulunur.

Tekrar toparlayacak olursak net kütle sadece ürünün kütlesi, dara kabın kütlesi ve brüt kütle de toplam kütledir.

İlk okul 4. sınıf müfredatından itibaren karşımıza çok sık çıkan bir kavramdır brüt kütle. Bu yazıda brüt kütle nedir cevaplayacağız. Bunu öğrendiğiniz zaman sadece derslerinizde değil, günlük hayatınızda da kullanacaksınız.

Bir maddenin miktarına kütle denmektedir. Kütleyle ilgili net kütle, dara ve brüt kütle kavramları önemlidir.

Bir ürünün içerisinde konulduğu kapla birlikte toplam kütlesine brüt kütle denir. Yani brüt kütle = net kütle + dara şeklinde hesaplanmaktadır.

Kütle, Net Kütle ve Dara Kavramları

Brüt kütlenin anlaşılması için kütle, net kütle ve dara kavramlarını iyi öğrenmek gerekir.

Kütle Nedir?

Doğadaki bütün maddelerin kütleleri bulunmaktadır. Kütle bir maddenin miktarını ifade eden bir ölçümdür. Eşit kollu teraziyi biz kütleyi ölçmek için kullanırız. Doğadaki her maddenin bir kütlesi vardır.

Kütleyle karıştırılan kavram ağırlık kavramıdır. Bu kavramlar farklı anlamlara gelse de günlük hayatta aynı anlamda kullanılmaktadır. Bu iki kavramın arasındaki farkı anlayabilmek için biraz fizik bilmek gerekmektedir. Şimdilik bu detaya girmeyeceğiz.

Kütlenin ölçüm birimi kilogram (kg) şeklindedir. Ayrıca gram (g) ve ton gibi ölçüm birimleri de kullanılabilir.

Eğer kütle hakkında detaylı bilgi almak ve kütle ile ağırlık arasındaki farkı öğrenmek istiyorsanız burada yazılmış iyi bir yazı var. Okuyup faydalanabilirsiniz.

Net Kütle Nedir?

Bir maddenin kabının ağırlığını yani darasını çıkarırsak elde edilen kütledir. Günlük hayatta oldukça önemli bir kavramdır. Çünkü aldığımız ürünlerin brüt kütlesini değil net kütlesini kullanırız.

Bir ürünün net kütlesini elde etmek için brüt kütleden darayı çıkarırız. Yani net kütle = brüt kütle – dara şeklinde hesaplama yaparız.

Marketten aldığınız ürünlerin üzerinde net: 380 gram gibi ifadeler yazıldığını görürsünüz. Bu kap hariç tutulduğunda içindeki ürünün kütlesi demektir.

Dara Nedir?

Brüt kütleyi anlamak için dara kavramını da iyi bilmek gerekir. Dara boş kabın kütlesidir.

Brüt kütle ile net kütle arasında fark çıkmasının ana nedeni daradır. Bir diğer deyişle brüt ile net kütle arasındaki fark darayı verir. Yani dara = brüt kütle – net kütle şeklinde hesaplama yapabiliriz.

Dara boş kap kütlesi olduğu için genellikle değeri de küçüktür. Kabın yapıldığı malzemenin türüne göre dara büyüyebilir. Dara genellikle küçük olduğu için net kütle ile brüt kütle arasındaki fark da küçük olmaktadır.

Brüt Kütle ile İlgili Örnekler

Brüt kütle nedir kısaca anladık. Ayrıca onunla ilişkili diğer kavramlara da değindik. Şimdi birkaç örnek yapalım.

1. Ali annesi istediği için marketten 1 kg pirinç alıyor. Pirincin üzerinde 1 kg yazdığı halde aşağıda net: 980 gram gibi bir ifadeyle karşılaşıyor. Buna göre alinin aldığı ürünün net ve brüt kütlesi ne kadardır?

Çözüm: Toplam kütle brüt kütledir. Dolayısıyla brüt kütle burada 1 kg olur. 1 kg = 1000 gram şeklindedir. Net kütle ise kapta belirtilen değerdir. Bu da 980 gram şeklindedir. Aradaki fark ise dara kütlesidir. O da 1000 – 980 = 20 gram şeklinde hesaplanır.

2. Darası 100 gram olan bir ürünün net kütlesi ise 700 gram olarak verilmiştir. Buna göre brüt kütleyi hesaplayın.

Çözüm: Brüt kütle = dara + net kütle formülüyle hesaplama yapılır. Öyleyse 700 + 100 = 800 gram bulunur.

3. Ahmet elindeki cam su şişesinin kütlesini hesaplamak istiyor. Bu amaçla net 400 gram olduğunu bildiği suyu şişeye dolduruyor. Bu durumda şişeyi tartıyor ve 600 gram kütlesi olduğunu anlıyor. Buna göre Ahmet’in ölçmek istediği boş şişe kütlesi nedir?

Çözüm: Suyun net kütlesi 400 ve brüt kütle (yani toplam kütle) 600 çıktığına göre aradaki fark daradır. Bu da boş şişe kütlesidir. Öyleyse 600 – 400 = 200 gram bulunur.

Kısaca özetleyecek olursak kap olmadan ürünün kütlesi net kütle, boş kabın kütlesi dara ve kapla birlikte toplam kütleye brüt kütle denmektedir.