Gözle görülmeyecek kadar küçük canlılara genel olarak mikroskobik canlılar denir. Çünkü bu canlılar genellikle mikroskop ile incelenmektedir. Bu canlılara halk arasında mikrop da denmektedir. Mikropların insanlara çeşitli açılardan zarar verdiğini biliyoruz. Bu yazıda mikroskobik canlılar insanlara nasıl zarar verir öğrenmeye çalışacağız.

Öncelikle mikroskobik canlıların tek bir sınıf olmadığını hatırlatalım. Bakteriler, virüsler, bazı diğer tek hücreli canlılar mikroskobik canlılara örnektir. Bu canlı gruplarının her birinin milyonlarca üyesi bulunmaktadır.

Daha önce mikroskobik canlıların yararları ve zararları yazısında hem yararlardan hem de zararlardan bahsetmiştik. Bu yazıda zararları nasıl verdiği üzerinde duracağız.

Mikroskobik Canlıların İnsanlara Zarar Vermesi Nasıl Gerçekleşir?

Mikroskobik canlılar en basit haliyle insanları hasta edebilir. Ancak bunun nasıl olduğunu maddeler halinde sıralayalım.

• İnsanların vücuduna giren ve burada çoğalan bazı bakteri ve virüsler insanların ölümcül hastalıklara yakalanmasına neden olur.
• Hücre içerisine girebilen bu canlılar hücreyi çalışamaz hale getirip öldürebilir.
• Mevsimsel olarak yaygınlaşan birçok mikrop salgın hastalıklara neden olur. Grip ve nezle bunlardan en çok bilinenleridir.
• Bağışıklık sistemine etki eden mikroskobik canlılar vücudun savunmasını düşürebilirler.
• Derimizde çoğalan mikroskobik canlılar mantar başta olmak üzere çeşitli deri hastalıklarına neden olabilirler.
• Yemeklerde çoğalan mikroplar yemeğin kısa sürede küflenmesine neden olur. Bu da maddi olarak bize çok zarar verir.
• Kapalı ortamlarda çoğalan bakteriler kötü kokuya neden olur.

Mikroskobik canlıların insanlara verdikleri zararları hastalık yapmak, küflenmeye ve kötü kokuya neden olma şeklinde üç temel başlıkta toparlayabiliriz.

Mikroskobik Canlıların İnsanlara Verdikleri Zararlara Örnekler

Çoğunlukla hastalık şeklinde ortaya çıkan mikrop zararlarına bazı örnekler verirsek yukarıda sıraladığımız zararları daha iyi anlayabiliriz. Bakteri, virüs, mantar ve diğer tek hücrelilerden örnekler seçebiliriz.

Bakteriler: Zatürre, Tifo, Kolera, Tüberküloz (Verem), Boğmaca gibi hastalıklara neden olur.

Virüsler: Soğuk algınlığı, Grip, Hepatit, Covid-19, Kabakulak, Kızamık, Kızamıkçık, Akut bronşit, Larenjit gibi hastalıklara neden olur.

Mantarlar: Deride ve yara bölgelerinde enfeksiyonlara neden olurlar.

Diğer Parazitler : Sıtma, uyku hastalığı gibi hastalıklara neden olabilirler.

Görüldüğü gibi çeşitli mikroskobik canlıların neden oldukları çeşitli hastalıklar bulunmaktadır. Bu hastalıklardan bazıları ölümcül olabilmektedir.

Gözümüzle doğrudan göremediğimiz ancak mikroskopla görebileceğimiz büyüklükteki canlılara mikroskobik canlılar denir. Bu canlıları biz göremesek de mikroskobikler yaşam için çok önemlidir. Bu yazıda mikroskobik canlıların yararları ve zararları hakkında bilgi vereceğiz. Bu bilgiler 5. sınıf müfredatında işe yaradığı gibi ilerleyen yıllarda biyoloji bilgisi açısından da bize katkı yapacaktır.

Çevremizde farklı şartlarda yaşayabilen çok sayıda mikroskobik canlı bulunmaktadır. Bakteriler bu canlılardan en bilindikleridir. Neredeyse her ortamda olan bu bakterilerin sayıları gördüğümüz canlılardan çok ama çok daha fazladır.

Mikroskobik canlılar bizim gibi diğer canlıların vücutlarının içinde ve yüzeyinde yaşadığı gibi diğer doğal ortamlarda da bulunurlar. Suda, havada, toprakta, eşyaların yüzeyinde, gıdaların üzerinde bu canlılar bulunmaktadır.

Şimdi dilerseniz mikroskobik canlıların yararları (faydaları) ve zararları üzerinde duralım.

Mikroskobik Canlıların Yararları

Biz farkına varmasak da mikroskobik canlıların faydaları çoktur. Bu nedenle bu canlılar olmadan hayat düşünülemez.

Mikroskobik canlıların yararları maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Sütün yoğurt ya da peynir yapılmasını sağlarlar.
• Hamurun mayalanması, üzümden ve elmadan sirke yapılması gibi mayalama işlerini yaparlar.
• Ölen canlıları ayrıştırarak toprağı mineral bakımından zenginleşmesini sağlarlar.
• Yaşam döngüsünün bir parçası olarak canlılığın devamına imkan sağlarlar.
• Atık suların arıtılmasında kullanılırlar.
• Vücudumuzda çeşitli vitaminlerin üretilmesini sağlarlar.
• Hayvanların sindirim sisteminde sindirime yardımcı olurlar.

Bunların dışında da bu canlıların birçok faydası vardır. Dolayısıyla mikroskobik canlıların olması hayatın devam edebilmesi için çok önemlidir.

Mikroskobik Canlıların Zararları

Bu canlıların faydaları olduğu gibi bazı zararları da vardır. Özellikle bazı mikroskobikler ciddi zararlara neden olmaktadır.

Mikroskobik canlıların zararları maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Mikroplarla bulaşan çeşitli bulaşıcı hastalıklara yol açarlar. (Verem, tifo, grip, kolera, kuduz, veba, zatürre gibi.)
• Besinlerin bozulmasına yani bayatlamaya neden olurlar.
• Küflenmeye ve kötü kokuya neden olurlar.

Mikroskobik Canlıların Sebep Olduğu Hastalıklardan Korunmak İçin Neler Yapmalıyız?

Bazı mikroskobik canlılar ciddi hastalıklara hatta ölüme neden olurlar. Bu nedenle bu hastalıklardan korunmak için dikkat edilmesi gereken bazı noktalar bulunmaktadır. Hastalıklardan korunmak için yapmamız gerekenleri sıralayalım:

• Eller sık sık yıkanmalıdır.
• Düzenli duş alınmalı ve kişisel temizliğe dikkat edilmelidir.
• Yeterli ve dengeli beslenilmelidir.
• Bulaşıcı hastalık taşıyan insanlara yaklaşılmamalıdır.
• Hastalığa yakalandığımızda doktorun önerdiği kurallara uyulmalı ve gerekli ilaçlar alınmalıdır.

Bu yöntemleri uygulayarak bulaşıcı hastalıklardan korunabiliriz.

Besinleri Mikroskobik Canlılardan Korumak İçin Yapılacaklar

İnsanlar eskilerden beri bayatlamaya karşı besinleri korumak için yöntemler geliştirmişlerdir. Bayatlamaya neden olan canlılar mikroskobik canlılar oldukları için önlemler de onlara karşı alınmalıdır.

Besinleri korumak için alınacak önlemler şöyledir:

Kurutma: Kuruyan sebze ve meyvelerde su buharlaşır. Çok kuru ortamlarda bakteriler yaşayamaz. Bu nedenle çürüme gerçekleşmez.

Tuzlama: Çok tuzlu ortamlarda da bakteriler kolay kolay yayılamaz. Bu nedenle tuzlama ile de besinler bayatlamaktan kurtarılır.

Konserveleme: Konservelerin amacı içeriye bayatlamaya neden olan bakterilerin sızmasını önlemektir.

Pastörizasyon: Besinler yüksek sıcaklıklara çıkarılır. Bu sayede içerideki bakteriler ölür. Kapalı kutuya yeni bakteriler de giremez. Bu sayede süt başta olmak üzere pastörize gıdalar bayatlamaz.

Dondurma: Buzlukların çıkmasıyla birlikte yaygınlaşmıştır. Çok soğuk ortamlarda bakteriler yayılamaz. Bu nedenle besinlerde bozulma olmaz.

Anlattıklarımızı özetlersek mikroskobikler bizim için son derece yararlı oldukları halde çeşitli zararları da beraberinde getiriyorlar. Yapmamız gereken yararlarından faydalanmak ve zararlarından korunmaktır.