Ahilik bizim kültürümüzde ve tarihimizde çok önemli bir yere sahiptir. Anadolu coğrafyasında ahiler sayesinde birçok iş başarılmıştır. Bu yazıda ahilerin Osmanlı Devletinin kuruluşundaki etkileri nelerdir incelemeye çalışacağız. Dilerseniz kısaca ahilik teşkilatı ve ahileri hakkında bilgi verelim.

Selçuklu döneminde Ahi Evran tarafından kurulan ve halkın belirli zanaat meslek ve ticari konularda eğitim alıp yetişmesini, iş birliği yapmasını sağlayan teşkilata ahilik teşkilatı denir. Teşkilata katılan herkes ahidir. Ahilik teşkilatı bir kardeşlik birliğidir. Selçuklu döneminde kurulan bu teşkilat Osmanlı döneminde faaliyetlerini etkin bir şekilde sürdürmüştür.

Ahilerin Osmanlı’nın kurulması ve güçlenmesinde çeşitli faydaları olmuştur. Osmanlı sadece askeri alanda değil, diğer alanlarda da başarısını kuruluş yıllarından itibaren ortaya koymuştur.

Ahilerin Osmanlı’nın Kuruluşuna Etkileri

Ahiler Osmanlı Devletinde ekonomik, sosyal ve kültürel alanda etkili olmuşlardır. Ahilerin Osmanlı Devletinin kuruşundaki etkileri maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Yardımlaşma ve birlik olma duygusu Osmanlı’da her alanda birliğin sağlanmasını kolaylaştırmıştır.
• Gerektiğinde ahiler fetihlere katılmış ve bizzat savaşmıştır.
• Ahilerin çalışmaları sayesinde ekonomik hayat daha sistemli ilerlemiştir.
• Yeni meslek mensuplarının yetirilmesine önem verilmiş ve ekonomide devamlılık sağlanmıştır. Böylece yeni kurulan devlet mali açıdan bundan fayda görmüştür.
• Anadolu’nun hem Türkleşmesinde hem de Müslümanlaşmasında ahiler etkili olmuştur.
• Esnaflıkla uğraşan Türkler yerleşik hayata geçmiş böylece şehirleşme daha kolay hale gelmiştir.
• Toplumun hem mesleki hem de ahlaki olarak geliştirilmesinde ahilerin faaliyetleri önemli rol oynamıştır.

Bütün bunları düşündüğümüzde ahilerin Osmanlı Devletinin özellikle kuruluş aşamasında ne kadar önemli olduğunu görmekteyiz. Osmanlı Devletini kuran Osmangazi ve arkadaşları da bu teşkilattan yetişmiş kimselerdir.

Ahiler Nasıl ve Nerede Kuruldu?

Ahiliğin ne zaman ve nerede kurulduğuyla ilgili farklı görüşler bulunmaktadır. Genel kanı ilk kuruluşun 1200’lü yılların başı olduğu yönündedir. Bu da demek oluyor ki Osmanlı Devleti daha devlet haline gelmeden ahilik teşkilatı Anadolu’da yayılmaya başlamıştı.

Ahiliğin Kırşehir’de ya da Kayseri’de ortaya çıktığı gibi görüşler bulunmaktadır. Yine Ahi Evran’ın 1205 civarında bu teşkilatı kurduğu düşünülmektedir.

Anadolu’nun çeşitli köy ve kasabalarında ahilik anlayışına mensup kişiler bulunmaktadır. Bunların tek merkeze bağlı bir kuruluş olması ya da birbirinden etkilenen bağımsız anlayışlar olması konusunda da farklı yaklaşımlar mevcuttur. Ahilik teşkilatı ile ilgili bilgilerimiz dönemden kalan fazla yazılı kaynak olmaması yüzünden oldukça azdır.

Ahiliğin mesleki yanının yanında ahlaki ve dini bir yönü de olduğu bilinmektedir. Bu şekliyle bir nevi tarikata da benzerlik kurulabilir.

Osmanlı Devleti üç kıtaya yayılmayı ve asırlarca ayakta kalabilmeyi şüphesiz askeri gücü sayesinde korumuştur. Osmanlı Devleti bir ordu ve askeriye devletidir. Askeri sistem son derece önemlidir. Osmanlıda asker denince de aklımıza tabi ki yeniçeriler geliyor. Elbette yeniçeriler dışında da Osmanlı kuvvetleri bulunuyor. Ancak gerçekten savaş gücünün önemli bir kısmını yeniçeri birlikleri oluşturmaktadır. Bu yazıda Osmanlı Devletinde yeniçeri olmak için hangi aşamalardan geçilmelidir sorusuna yanıt vereceğiz.

Osmanlı Devletinde yeniçeri olmak için geçilmesi gereken aşamalar şöyle sıralanabilir:

• Savaş esirlerinden pençik sistemine göre (5’te bir usulüne göre) çocuk yaşta seçilmek
• Müslüman Türk ailelerinin yanına yerleştirilerek dili, kültürü ve Müslümanlığı öğrenmek
• Belirli bir yaşa gelince Acemi Ocağı denilen eğitim birliğine girmek
• Eğitim tamamlanınca maaşlı asker olarak yeniçeri ocağına katılmak

Yeniçeri demek yeni asker demektir. Bu ocak Osmanlı kapıkulu askerlerinin önemli bir kısmını oluşturan eğitimli, seçkin askerlerden oluşmaktadır. Padişah çevresinde görevli askerler de bunlardır.

Devşirme Sistemi ve Yeniçerilik

Yeniçeri ocağının I. Murat veya Orhan Gazi tarafından kurulduğu konusunda iki ayrı görüş bulunmaktadır. Genel görüş I. Murat döneminde kurulmaktadır. Yeniçeri ocağının mantığını anlamak için devşirme sistemini bilmek gerekir.

Osmanlı’da fethedilen yerlerden ganimet olarak mallar alındığı gibi köleler de alınmaktaydı. O dönemin savaş hukukuna göre esir köleler de savaş ganimetiydi. Ganimetin çoğu askerlere verilmesine rağmen Osmanlı’da pençik sistemiyle toplanan esirlerin 5’te birinin padişaha ait olmasıdır.

Özellikle çocuk yaştaki esirler bu amaçla toplanmıştır. Bu çocuklar Müslümanlığı ve kültürü genç yaşta öğrenmektedir.

Devşirme sisteminde aklen yetenekli olan kişiler devlet memuru ve idareci olmuşlardır. Osmanlı’da birçok vezir bunların arasından yetişmiştir. Bedenen yetenekli olanlar da askerlik için ocakta yetiştirilirdi.

Yeniçeri ocağındaki askerler eğitimli ve maaşlı askerlerdir. Savaş yetenekleri üstündür. Bu açıdan yeniçeri ocağını dünyadaki ilk düzenli ve daimi ordu olarak değerlendirilen tarihçiler vardır.

Yeniçeri Sisteminin Faydaları

Yeniçeri olmak için Osmanlı Devletinde hangi aşamalardan geçildiğini söyledik. Osmanlı’ya büyük hizmetler etmiş ve büyük başarılar kazanmış bu orduyu oluşturan sistemin faydaları üzerinde duralım.

Yeniçeri sisteminin faydaları maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Savaş gücünün yabancı çocuklardan oluşması Anadolu yerlisinin savaşma yükümlülüğünü azaltmıştır.
• Gayrimüslim çocuklarından Müslüman askerler yetiştirmeye olanak sağlanmıştır.
• Erken yaşta yönlendirme ve eğitme iyi yetişmiş askerlerin ordu gücünde olmasına olanak sağlamıştır.
• Düzenli ve daimi ordu teşkilatı ayakta kalmıştır.
• Anadolu’da bir kan bağı olmayan devşirme askerleri kendilerine daha çok mesleklerine vermiş ve iyi askerlik yapmışlardır.
• Zeki devşirmelerin bulunup devlet idaresinde kullanılması son derece seçkin devlet adamlarının yetişmesine imkan vermiştir.
• Güçlü bir ordu sistemi ve kültürü oluşturulmuştur.

Yeniçeri sisteminin çeşitli zararları da vardır. Osmanlı Devletinin son dönemlerinde bozulmaya başlayan ocak yarardan çok zarar vermeye başlayınca 1826 yılında bu ordu kaldırılmıştır.