Evrende gerçekleşen bütün her şey belirli kurallar çerçevesinde gerçekleşir. Allah’ın koyduğu bu yasaları din kültürü dersinde biz üçe ayırmakta ve bunlara evrensel yasalar demekteyiz. Toplumsal yasalar da evrensel yasalar arasındadır. Bu yazıda toplumsal yasalara değinecek ve konuyla ilgili örnekler vereceğiz. Ardından birkaç soruyla öğrendiklerimizi pekiştireceğiz.

Evrensel yasalar üçe ayrılır:

1. Fiziksel yasalar
2. Biyolojik yasalar
3. Toplumsal yasalar

Evrensel yasalardan daha önce biyolojik yasalar ve fiziksel yasalar üzerinde durmuştuk. Bu yazıda ise toplumsal yasalara odaklanacağız.

Toplumsal Yasa Nedir?

Allah’ın yeryüzüne koyduğu ve sosyal yaşamla ilgili olan yasalara toplumsal yasa denmektedir. Bir toplumun oluşması ve gelişmesi bu yasalarla sağlanır.

Kur’an- Kerim’de toplumsal yaşamla ilgili çeşitli öğütler verilmekte ve bazı ilkeler konmaktadır. Toplumsal yasalar Kuranı Kerim’de “sünnetullah” kavramı ile ifade edilir.

Ahlak kuralları, göç, toplumsal düzen, toplumsal barış veya toplumsal çatışma gibi olguların hepsi toplumsal yasalarla ilişkilendirilebilir. Kur’an’da toplumsal yasalar geçmiş kavimlerin yaşantılarıyla izah edilmiş ve onlardan ders çıkarmamız beklenmiştir.

Toplumsal yasaların özellikleri şöyle özetlenebilir:

• Diğer yasalar gibi sebep – sonuç ilişkisine dayanırlar.
• Sünnetullah kavramıyla ifade edilirler.
• Toplumun oluşması, gelişimi, değişimi gibi konuları ele alırlar.
• Sosyal yasalar oldukları için biyolojik yasalar ya da fiziksel yasalar gibi değişmez değildir.
• Bu yasalar fiziksel ve biyolojik yasalar gibi kesin ve değişmez değildir.
• Bazı yönleriyle evrenseldir.
• Doğruluk, adalet, sevgi, kardeşlik, kul hakkı gibi temel ilkelere dayanır.

Evrendeki düzen için nasıl fiziksel ve kimyasal yasalar konmuşsa toplumdaki düzen için de toplumsal yasalar konmuştur.

Toplumsal Yasalara Örnekler

Toplumsal yaşamın her alanında birçok toplumsal yasa örneği vardır. Birkaç örnek listeleyelim.

Toplumsal yasa örnekleri şöyle listelenebilir:

• Toplumu oluşturan bağlardan en önemlisi hoşgörüdür.
• Sevgi bir toplumu geliştiren ve bir arada tutan çok önemli bir bağdır.
• Aile, eğitimin başladığı en önemli toplumsal kurumdur.
• Eğitimli bir toplumun ilerlemesi daha kolaydır.
• İnsanlar arasında eşitsizlik arttıkça diğer sorunlar da artar.
• Gelir adaletinin olması toplumsal barışa katkı yapar.
• Zengin fakir ayrımı bir topluma zarar verir.
• Hiçbir ırkın diğerine göre üstünlüğü yoktur. Irkçılık toplumsal barışa zarar verir.
• Her türlü ayrımcılık toplumsal barışa zarar verir.
• Göç alan toplumlar genişler.
• Göç veren toplumlar daralır.
• Adaletin işlemesi için hukuk kurallarının herkese eşit uygulanması gerekir.
• Gelenek ve görenekler diğer toplumsal kuralları tamamlayan unsurlardır.
• İyilik eden iyilik bulur.
• Sadece kendimizi değil çevremizdekileri de düşünmeliyiz.
• Akrabalara sevgi ve saygı göstermek bir gerekliliktir.
• Aç insanları doyurmak çok önemli bir erdemdir.
• Paylaşmak mutlulukları arttırır.
• Cimrilik kötü bir özelliktir.

Toplumsal hayatı düzenleyen çok sayıda yasa vardır. Bu örnekleri kendiniz de çoğaltabilirsiniz.

Toplumsal Yasalarla İlgili Ayetler

Kur’an-ı Kerim kişiyi ahlaklı olmaya sevk eden bir ilahi mesajdır. Bu nedenle toplumsal yasalara da sıkça değinir. Geçmiş toplumlarla ilgili verilen birçok bilgi de yaşananlardan ders almayı öğütlemektedir. Sınavda bu tür ayetler karşımıza çıkabilir.

Toplum yasalarla ilgili ayet örnekleri aşağıdaki gibidir:

“… Şüphesiz ki, bir kavim kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez…” (Ra’d suresi, 11. ayet)

“Hep birlikte Allah’ın ipine sımsıkı yapışın; bölünüp parçalanmayın. Allah’ın size olan nimetini hatırlayın. Hani siz birbirine düşman idiniz de Allah gönüllerinizi birleştirdi ve O’nun nimeti sayesinde kardeş oldunuz” (Âl-i İmrân suresi, 103 . ayet)

“Sizden önceki milletlerin başından nice olaylar gelip geçmiştir. Yeryüzünde gezin dolaşın da yalancıların sonunun nasıl olduğuna bir bakın.” (Âl-i İmrân suresi, 137 . ayet)

“Her toplumun belirlenmiş bir eceli vardır.Ecelleri geldiğinde onu ne bir an erteyeleyebilirler ve ne de bir an öne alabilirler.” (Araf suresi, 34. ayet)

“Onlar yeryüzünde gezip kendilerinden öncekiler sonunun nasıl olduğuna bakmazlar mı?” (Fatır suresi, 44. ayet)

“Ey iman edenler! Kendiniz, ana babanız ve en yakınlarınızın aleyhine de olsa Allah için şahitlik yaparak adaleti titizlikle ayakta tutan kimseler olun… (Nisa suresi, 135. ayet)

“Sadece içinizden zulmedenlere dokunmakla kalmayacak olan fitneden sakının ve bilin ki Allah’ın cezası şiddetlidir.” (Enfâl suresi, 25 . ayet)

Ders kitaplarınızda geçen ve en çok karşınıza çıkacak ayetler yukarıdaki gibidir. Ancak Kur’an’da birçok başka toplumsal yasaya işaret eden ayet de bulunmaktadır.

Toplumsal Yasalarla İlgili Örnek Sorular

Toplumsal yasalar nedir ve ne gibi konuları içerir değindik. Ayrıca örnek yasalar verdik ve örnek ayetleri de paylaştık. Dilerseniz bu öğrendiklerimizden sonra birkaç örnek soruyla konuyu pekiştirelim.

1. Toplumsal yasalarla ilgili afiş çalışması yapacak Meryem, çalışmasında aşağıdakilerden hangisini kullanırsa hata etmiş olur?

A) Eğitim alma hakkı her insanın hakkıdır.

B) Gelir dağılımının adaletli olduğu toplumlarda yoksulluk da azalır.

C) Kuraklık göçleri tetikleyen bir nedendir.

D) İnsanlar arasında eşitlik yoksa mutluluk artar.

İnsan sosyal bir varlık olduğu için diğer insanlarla birlikte yaşamak zorundadır. Birlikte yaşamanın ise çeşitli zorlukları vardır. Adalet bu zorlukları aşmanın en önemli basamağıdır.

2. Yukarıdaki ifadeler hangi evrensel yasayla ilişkilendirilebilir?

A) Toplumsal

B) Fiziksel

C) Biyolojik

D) Psikolojik

3. Aşağıdakilerden hangisi toplumsal yasalara örnek değildir.

A) Adalet herkese hak ettiğini vermekle sağlanır.

B) Barış ortamının olması insanların kendini geliştirmesi için temel bir şarttır.

C) Yağın öz kütlesi sudan daha düşüktür.

D) Hoşgörü çok önemli bir insani değerdir.

“…Sen Allah’ın yasasında (sünnetullahta) hiçbir değişiklik bulamazsın. Sen Allah’ın yasasında asla bir sapma da göremezsin.” (Fetih suresi, 23. ayet)

4. Yukarıdaki ayette hangi evrensel yasadan bahsedilmektedir?

A) Hukuksal yasalar

B) Toplumsal yasalar

C) Fiziksel yasalar

D) Psikolojik yasalar

5. Aşağıdakilerden hangisi toplumsal yasaların bir özelliği değildir?

A) Bazı yönleriyle evrensel nitelikler taşır.

B) Toplumsal konularla ilgilidir.

C) Deneye dayanır.

D) Sünnetullah kavramıyla ifade edilir.

Cevaplar sırasıyla 1D, 2A, 3C, 4B, 5C şeklindedir. Test kitaplarında yer alan soruları da çözerek bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Allah evrendeki her şeyi bir sebep sonuç ilişkisiyle düzene koymuştur. Bu ilişkinin bir sonucu olarak evrensel yasalar karşımıza çıkmaktadır. Din kültürü ve ahlak bilgisi müfredatı çerçevesinde evrendeki fiziksel yasalara bu yazıda değineceğiz. Dilerseniz önce fiziksel yasa nedir görelim ardından da konuyla ilgili örnekler verelim.

Evrensel yasaları üç başlık altında toplamaktayız:

1. Fiziksel yasalar
2. Biyolojik yasalar
3. Toplumsal yasalar

Fiziksel Yasa Nedir?

Allah’ın yeryüzüne koyduğu ve maddeyle ilgili olan evrensel yasalara fiziksel yasalar denir. Yaşadığımız dünyanın her anında bu yasalar geçerlidir.

Maddenin oluşumu ve değişimi, maddeler arası etkileşim, doğadaki her türlü değişim ve dönüşüm fiziksel yasaların konusudur. Fiziksel yasaları açıklamak için fizik bilimi gelişmiştir.

Fiziksel yasalar deney ve gözleme dayanmaktadır. Bu yasalar evrensel yasalar olduğu için kainatın her yerinde geçerlidir. Fiziksel yasalarda bir neden ve bir sonuç vardır. Bu neden sonuç ilişkisi kaza ve kader olarak değerlendirilir.

Fiziksel yasaların konusu olan durumlardan hem neden hem de sonuç Allah tarafından yaratılmıştır. Örneğin suyun 0 °C’de donması Allah tarafından konulmuş bir fiziksel yasadır. Suyu bu sıcaklığa getirdiğimizde donma olayı gerçekleşir ve sonuç ortaya çıkar.

Fiziksel yasaların özellikleri şöyle özetlenebilir:

• Evrendeki düzen ve işleyişle ilgilidir.
• Madde boyutundaki yasalardır.
• Evrenseldir. Toplumdan topluma değişmez.
• Deney ve gözleme dayanır.
• Araştırma yöntemiyle öğrenilebilir.

İlgili yazı: Biyolojik yasalar

Fiziksel Yasalara Örnekler

Sınavlarda çıkabilecek soruları yapabilmek açısından fiziksel yasalara örnekler vereceğiz. Bu örnekleri ödevleriniz için kullanabilirsiniz.

Fiziksel yasa örnekleri şöyle sıralanabilir:

• Sıvıların ve gazların kaldırma kuvvetinin olması
• Yerçekimi yasası
• Zıt yüklerin birbirini çekmesi ve aynı yüklerin birbirini itmesi
• Gece ve gündüzün birbirini izlemesi
• Dünya’nın Güneş etrafında bir tam turunun 365 gün 6 saat olması
• Gezegenlerin Güneş sisteminde elips şeklinde bir yörüngesi takip etmesi
• Suyun deniz seviyesinde 100 °C’de kaynaması
• Suyun deniz seviyesinde 0 °C’de donması
• Sıcaklık değişimiyle cisimlerin genleşmesi
• Maddeler arasında ısı geçişinin olması
• Enerjinin bir formdan başka bir forma dönüşebilmesi
• Işığın hızının boşluktaki hızının saniyede 300.000 km olması
• Suyun öz kütlesinin 1g/cm³ olması
• Bulutlarda biriken nemin yağmur olarak Dünya’ya inmesi
• Atmosferdeki havanın büyük kısmının azot gazı olması
• Doğada karbon, oksijen, su, azot gibi madde döngülerinin olması
• Levhaların kırılması sonucu depremlerin olması
• Cisimler arasında sürtünme kuvveti olması
• Balıkların suda çözünmüş oksijeni kullanabilecek solunum sistemine sahip olması
• Oksijenin yakıcı olması
• 100’den fazla elementin olması
• Bütün maddelerin atomlardan oluşması
• Atomda proton ve nötron gibi yapıların olması

Fiziksel yasa örneklerini kendiniz de çoğaltabilirsiniz. Evrende gördüğümüz bütün oluşlar bir fiziksel yasa çerçevesinde gerçekleşir.

Fiziksel Yasalarla İlgili Ayetler

Kur’an-ı Kerim’de fiziksel yasalara atıfta bulunan çeşitli ayetler bulunmaktadır. Bu ayetler dikkati aynı zamanda Allah’ın kudretine çekmektedir. Sınavda karşımıza çıkabilecek olması açısından fiziksel yasalarla ilgili bazı örnek ayetleri aşağıda paylaşıyoruz:

“Onlara bir delil de gecedir ki biz ondan gündüzü sıyırıp çekeriz de birden karanlığa gömülürler. Güneş de akar gider yörüngesinde. İşte bu çok güçlü ve her şeyi bilen Allah’ın yaratmasıdır.” (Yasin suresi, 37 – 40. ayetler)

“Güneş ve Ay belirli bir hesaba göre hareket etmektedir.” (Rahman suresi, 5. ayet)

“Onun varlığının delillerinden biri de denizde dağlar gibi yüzen gemilerdir.” (Şûrâ suresi, 32. ayet)

“Gökyüzünü korunmuş bir tavan yaptık; onlar ise bunun ayetlerinden yüz çevirmektedirler.” (Enbiya Suresi, 32. ayet)

“Biz her şeyi bir ölçüye (bir düzene, plana göre) yarattık.” (Kamer suresi, 49. ayet)

“Geceyi ve gündüzü, güneşi ve ayı yaratan odur. Her biri bir yörüngede hareket etmektedir.” (Enbiya suresi, 33. ayet)

Fiziksel yasalarla ilgili farklı ayet örnekleri de verilebilir. Bunlar sorularda yaygın karşılaşacağınız ayetlerin başında gelmektedir. Kur’an’da toplumsal yasalarla ilgili ayetler daha çoktur.

Fiziksel Yasalarla İlgili Örnek Sorular

Fiziksel yasalar nedir öğrendik ve bol miktarda da örnek verdik. Konuyla ilgili birkaç tane örnek soru çözersek öğrendiklerimiz pekişir.

1. Aşağıdaki ayetlerden hangisi fiziksel yasa ile ilgili ayetlerden biri olarak örnek gösterilebilir?

A) “Her toplumun (belirli) bir eceli vardır. Ecelleri geldiğinde onu ne bir an erteleyebilirler ve ne de bir an öne alabilirler.” (A’raf suresi, 34. ayet)

B) “Sizden önce, Allah’ın koymuş olduğu hayat kanunlarına uygun olarak nice olaylar, ümmetler geçti… İsterseniz dünyayı gezip dolaşın da dini yalan sayanların akıbetlerini görün!” (Al-i İmrân suresi, 137. ayet)

C) “Onlar yeryüzünde gezip kendilerinden öncekilerin sonunun nasıl olduğuna bakmazlar mı?” (Fatır suresi, 44. ayet)

D) “Güneş ve Ay belli bir hesaba göre hareket etmektedir.” (Rahman suresi, 5. ayet)

Tabiatta bütün oluşlar bir neden sonuç ilişkisine dayanmaktadır. Yağmur damlasının yere ulaşması için yerçekimi kuvvetinin varlığı gereklidir.

2. Yukarıdaki cümleler hangi evrensel yasa ile ilişkilendirilebilir?

A) Astronomik

B) Fiziksel

C) Biyolojik

D) Toplumsal

3. Aşağıdakilerden hangisi fiziksel yasalara örnek olarak gösterilemez.

A) Etçil ve otçulların çene yapıları birbirinden farklıdır.

B) Suyun erime sıcaklığı bulunduğu ortamın deniz seviyesine göre yükseltisine bağlıdır.

C) Atmosferin çeşitli katmanları bulunmaktadır.

D) Su donduğunda hacim olarak artmaktadır.

Güneş sistemindeki gezegenler belirli bir yörüngeyi takip etmektedir. Dolayısıyla hangi gezegenin ne zaman nerede olacağını önceden hesaplamak mümkündür.

4. Yukarıda verilen bilgi hangi evrensel yasayla ilişkilidir?

A) Hukuksal

B) Toplumsal

C) Fiziksel

D) Biyolojik

Ahmet: “Gelir adaletsizliği toplumda huzursuzluğu arttırır.”

Burcu: “Isınan metaller genleşir.”

Ceyda: “Doğum oranının yüksek olduğu ülkelerde genç nüfus fazladır.”

Deniz: “İnsan her zaman uyumu arar.”

5. Evrendeki yasalarla ilgili görüşlerini ifade eden dört arkadaştan hangisinin örneği konusu bakımından diğerlerinden farklıdır?

A) Ahmet

B) Burcu

C) Ceyda

D) Deniz

Cevaplar sırasıyla 1D, 2B, 3A, 4C, 5B şeklindedir. Konuyla ilgili çıkmış sorulara da barak bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Evreni açıklayan çeşitli yasalar bulunmaktadır. Bu yasalar 8. sınıf müfredatında din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin konusu olduğu gibi aynı zamanda biyoloji ve fizik gibi alanların da konusudur. Bu yazıda biyolojik yasa nedir öğrenip örneklerle birlikte konuyu pekiştireceğiz. Böylece biyolojik yasalar ile ilgili konu netleşmiş olacaktır.

Evrendeki her şey bir sebep sonuç ilişkisi içerisinde gerçekleşir. Evrende gerçekleşen olaylar evrende geçerli olan yasalara göre meydana gelir. Bu yasaları üç başlık altında toplayabiliriz:

1. Biyolojik yasalar
2. Fiziksel yasalar
3. Toplumsal yasalar

İlgili yazı: Toplumsal yasalar

Biyolojik Yasa Nedir?

Şimdi kısaca biyolojik yasa nedir değinelim. Ardından biyolojik yasalara bol miktarda örnek verelim.

Allah’ın evrende koyduğu yasalardan canlılarla ilgili olanlara biyolojik yasalar denir. Biyolojik yasa canlıların doğması, büyümesi, üremesi ve ölmesi ile ilgili her şeyi kapsar.

Biyolojik yasalar evrenseldir yani dünyanın neresine giderseniz gidin geçerlidir. Bu yasalar ayrıca deney ve gözleme dayanır.

Biyolojik yasalarla ilgili dikkat etmemiz gereken ana konu hepsinin canlılarla ilgili olmasıdır. Canlıları de yüzeysel olarak insanlar, hayvanlar ve bitkiler olarak düşünebiliriz.

Biyolojik Yasalara Örnekler

Biyolojik yasalara sayısız örnek verilebilir.  Aşağıda saydıklarımızı sizler de kendi örnekleriniz ile çoğaltabilirsiniz.

Biyolojik yasa örnekleri şöyle sıralanabilir:

• Bütün canlılar doğar, gelişir ve ölür.
• Canlılar hücrelerden oluşmuştur.
• Canlılarda DNA ve RNA gibi yapılar bulunur.
• Canlılar protein içerir.
• Canlılar birbirleriyle etkileşim halindedir.
• Canlılar solunum yaparak enerji elde ederler.
• Hayvanlar suda ya da karada yaşayabilirler.
• Bitkilerin bazıları bitki tozları ile birbirlerini aşılayarak çoğalır.
• Hayvanlar yumurta ile ya da doğurarak çoğalır.
• Bazı hayvanlar uçma yeteneğine sahiptir.
• Yeşil bitkiler fotosentez yapar.
• Fotosentez yapan bitkiler doğadaki oksijeni arttırır.
• Etçil ve otçul hayvanların çene yapıları farklıdır.
• Kutup ayılarının kalın derileri vardır.
• Kış uykusuna yatan hayvanlar vücutlarında yağ depolar.
• Develer kuraklığa dayanıklı hayvanlardır.
• Kaktüs susuz çöl ortamında yaşayabilen bir bitkidir.
• İnsanlar yaşamak için oksijene ihtiyaç duyarlar.
• Her insan başka bir insanın üremesi sonucu dünyaya gelir.
• İnsanlar hem et hem de ot tüketen canlılardır.
• Aslanlar sadece et ile beslenir.
• Ot ile beslenen hayvanların bir kısmı geviş getirir.
• Etçil ve otçul hayvanların mide yapıları farklıdır.

Evrendeki temel bir yasanın biyolojik yasa olup olmadığını içerisinde canlıların olup olmadığına bakarak anlarız. Biyolojik yasaların canlılarla ilgili olduğuna dikkat etmek gerekir.

Biyolojik Yasalarla İlgili Örnek Sorular

Biyolojik yasalar nedir örneklerle birlikte öğrendik. Şimdi de konuyla ilgili birkaç örnek soru çözerek bilgimizi pekiştirelim.

1. Aşağıdaki ayetlerden hangisi biyolojik yasaya örnektir?

A) “Yiyiniz içiniz; fakat israf etmeyiniz! Çünkü Allâh isrâf edenleri sevmez.” (A´râf suresi, 31. ayet)

B) “O insanı bir kan pıhtısından yarattı.” (Alak suresi, 2. ayet)

C) “Güneş ve Ay belli bir hesaba göre hareket etmektedir.” (Rahman suresi, 5. ayet)

D) “Onlar yeryüzünde gezip kendilerinden öncekilerin sonunun nasıl olduğuna bakmazlar mı?” (Fatır suresi, 44. ayet)

Her canlı amacına uygun bir şekilde yaratılmıştır. Aynı zamanda her canlıya uygun besin tabiatta var edilmiştir.

2. Yukarıdaki ifade hangi yasaya örnek gösterilebilir?

A) Fiziksel

B) Biyolojik

C) Toplumsal

D) Hukuksal

Bitkileri incelediğimiz zaman fotosentez yapan bitkilerin tamamında klorofil maddesinin olduğu görülmektedir.

3. Yukarıdaki bilgiyi veren bir öğrenci Allah’ın evrene koyduğu hangi yasalardan söz ediyor olabilir?

A) Fiziksel

B) Toplumsal

C) Biyolojik

D) Psikolojik

4. Aşağıdakilerden hangisi biyolojik yasalara örnek olarak gösterilemez.

A) Otçul hayvanlar bitkilerle beslenirler.

B) Kuşlar yumurtlama yöntemiyle çoğalırlar.

C) İnsan ve bazı hayvanlar hem etçil hem de otçuldur.

D) Şimşeğin çakması toprağı azot açısından zengin hale getirir.

5. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi Allah’ın yeryüzünde koyduğu temel yasalar arasında gösterilemez.

A) Ruhsal yasalar

B) Fiziksel yasalar

C) Toplumsal yasalar

D) Biyolojik yasalar

Cevaplar sırasıyla 1B, 2B, 3C, 4D, 5A şeklindedir. Bol miktarda örnek çözerek bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.