Temel ve türetilmiş büyüklükleri birbirinden ayırmak fiziğe giriş için çok önemlidir. Çünkü fizik dersinin en başından sonuna kadar birçok büyüklükle karşılaşmaktayız. Bu büyüklüklerin ne gibi özellikleri olduğunu bilmemiz gerekir. Bu yazıda çok sık sorulan bir soruya cevap vereceğiz. Temel büyüklükler skaler midir yoksa vektörel midir sık sık karıştırmaktayız.

Tek başına anlamı olan ve kendi başına ölçülebilen fiziksel büyüklüklere temel büyüklük demekteyiz. Temel büyüklükler 7 tanedir. KISA MUZ şeklinde baş harflerini kodladığımız bu büyüklükleri şöyle sıralayabiliriz:

• Kütle
• Uzunluk
• Zaman
• Akım şiddeti
• Sıcaklık
• Işık şiddeti
• Madde miktarı

Soruya doğrudan cevap verelim. Temel büyüklüklerin hepsi skaler bir büyüklüktür. Ancak her skaler büyüklük temel büyüklük değildir. Türetilmiş büyüklüklerin de bazıları skaler olabilmektedir.

Skaler büyüklükler uygun bir birim ve tek bir sayıyla ifade edilirler. Skaler büyüklüklerde yön, doğrultu gibi kavramlar yoktur. Örneğin kütle skaler bir büyüklüktür. 3 kg dendiği zaman her yerde aynı şey anlaşılır.

Temel Büyüklükler Neden Önemlidir?

Fizikte birçok büyüklük olduğunu söyledik. Bunları temel ve türetilmiş büyüklük şeklinde ikiye ayırıyoruz. Temel büyüklükler sınırlı ve 7 tanedir. Bunları ezbere bilirsek geri kalan her şeye türetilmiş büyüklük diyebiliriz. Bu nedenle temel büyüklükleri bilmek önemlidir.

Hacim türetilmiş bir büyüklüktür. Bunu temel büyüklükler listesinde hacmin olmamasından anlayabiliriz. Peki hacim hangi fiziksel büyüklükten türetilmiştir? Elbette hacim uzunluktan türetilmiştir. Hacim de skaler bir büyüklüktür ancak temel değildir. Türetilmiş büyüklüklerin de skaler olabileceğini söyledik.

Hız hem uzunluk hem de zamanın bir araya gelmesiyle oluşturulan türetilmiş büyüklüktür. Uzunluğu yani mesafeyi zamana bölerseniz hızı elde edersiniz. Ancak hız vektörel bir büyüklüktür. Çünkü hızın bir yönü olmalıdır. Yine ısı türetilmiş bir büyüklüktür ancak vektörel değil skalerdir.

Daha önce fizikte temel büyüklükler ve ölçüm aletleri başlıklı yazıda temel büyüklüklerle ilgili bütün bilgileri tablo halinde vermiştik. Ayrıca konuyla ilgili sık sorulan sorulara da yanıt vermiştik.

Son olarak benzer olarak sık sorulan bir soruyu tekrar cevaplayalım. Türetilmiş büyüklüklerin hepsi vektörel büyüklük müdür? Hayır değildir. Ancak temel büyüklüklerin hepsi skalerdir.

Kütle fizikte görülen temel büyüklerden biridir. Fen bilgisi müfredatındaki en önemli kavramlardan biridir. Bütün büyüklükler belirli birimlerle ifade edilir. Örneğin uzunluk için metre bir ölçüm biridir. Bu yazıda kütlenin birimleri nelerdir buna değineceğiz. Ardından merak edenler için konunun detaylarına ineceğiz.

Kütle için çeşitli ölçü birimleri kullanılmaktadır. Skaler bir büyüklük olan kütle tek bir birimle ifade edilir. Kütlenin ifade edildiği birimlere kütle ölçü birimi denir. Bu birimler sayesinde kütlenin ne kadar olduğunu anlarız.

SI birim sistemine göre kütlenin birimi kilogram (kg) şeklindedir. Kilo bin demek olduğu için aslında kilogram 1000 gram demektir. Kilogram dışında gram ve ton da kütle birimi olarak kullanılır. Gram kilogramın 1000’de biri iken ton ise kilogramın 1000 katıdır.

• 1 kg = 1000 gram
• 1 ton = 1000 kg
• 1 gram = 0,001 kg
• 1 kg = 0,001 ton
• 1 ton = 1000.000 gram

Şeklinde eşitlikler söz konusudur.

En yaygın kullanılan kütle birimlerinin kilogram, gram ve ton olduğunu söyledik. Aslında kilogram gramdan türemiş bir büyüklük olmasına rağmen SI birim sistemi esas birim olarak gramı değil de kilogramı almıştır. Bu ilginç bir durumdur.

Kütle Birimleri Tablosu

Aşağıdaki kütle birimleri tablosu içerisinde kütlenin ölçüldüğü birimleri detaylı olarak görebiliriz. Tabloda göre birimleri birbirine çevirme işlemini de kendimiz yapabiliriz.

Fizikte hesaplama yaparken üstlü sayılar yaygın olarak kullanılır. Örneğin 1000 yerine 10³ kullanılır. Bu 3 sıfır olduğu anlamına gelir. Yine 0,01 yerine 10^-2 kullanılmaktadır. Bu da virgülün 2 basamak sola kaydığını gösterir. Bu gösterimler sayesinde sıfırları teker teker yazmak zorunda kalmayız.

Gram ve kilogram arasında 3 sıfır kadar fark olduğuna dikkat edelim. Bunun nedeni 1 kg = 1000 gram eşitliğidir.

Kütle Kavramı

Kütle ölçü birimleri üzerinde durduk. Ancak ölçü birimlerini anlamak için kütle kavramını bilmemiz gerekiyor. Bilindiği gibi kütle madde miktarı demektir. Günlük hayatta ağırlık yerine kullanılsa da ağırlıktan farklı bir kavramdır.

Maddeyi oluşturan temel yapı atomdur. Atomun çekirdeğinde bulunan proton ve nötronların toplam sayısı atomun kütlesini oluşturmaktadır. Dolayısıyla bir maddenin kütlesi de madde içerisindeki toplam proton ve nötron (tanecik) sayısı demektir.

Atomik tanecikler çok küçük kütleye sahiptir. Bunlara atomik kütle birimi denir. Bunları günlük hayatta kullanmak imkansızdır. Bu nedenle bir protonun kütlesini değil de 1 mol protonun kütlesini baz alırız. İşte bir 1 mol proton ya da 1 mol nötron 1 gram demektir.

Kütle madde miktarıdır derken kast edilen şey aslında maddedeki toplam tanecik miktarıdır. Tanecik sayısı arttıkça madde de artar. Tanecik sayısına biz kütle demekteyiz.

Kütle maddede bulunan toplam tanecik sayısının ölçüsü olduğu için skaler ve temel bir büyüklüktür. Nereye giderseniz gidin aynı değerle karşılaşırsınız. Ağırlık ise türetilmiş ve vektörel bir değerdir ve yerçekimi sonucu ortaya çıkar. Ağırlık ortam değiştiğinde değişir. İlgili yazı: Temel büyüklükler.

Fizikte büyüklükleri temel ve türetilmiş büyükler olarak ikiye ayırmaktayız. Fizik dersinde gördüğümüz bütün kavramlar bu büyüklükler üzerinden tanımlanmaktadır. Türetilmiş büyüklükleri ezbere bilmemize gerek yoktur. Çünkü bunlar temel büyüklüklerden türetilmiştir. Ancak temel büyüklükleri ve nasıl ölçüldüklerini iyi bilmemiz gerekiyor. Bu yazıda temel büyüklükler ve bu büyüklükleri ölçmek için kullanılan ölçüm aletleri üzerinde duracağız.

Başka bir büyüklüğe ihtiyaç duymadan tek başına anlamı olan fiziksel büyüklüklere temel büyüklük denir. Fizikte 7 tane temel büyüklük vardır.

Aşağıdaki tabloda temel büyüklükler, birimleri ve ölçüm aletleri verilmiştir:

Fizikteki 7 temel büyüklüğü KISAMUZ olarak kodlayabiliriz. Bu büyüklüklerin birimlerini de iyi bilmemiz gerekiyor. Çünkü üniversite sınavlarında birimlerden doğrudan soru gelmektedir. Sıcaklığın biriminin Santigrat değil de Kelvin olmasına dikkat ediniz.

Temel ve Türetilmiş Büyüklüklerin Farkı

Fizikte türetilmiş büyüklükler temel büyüklüklerden türetilmiştir. Bu nedenle tek başlarına ifade edilemezler. Birimlerinde birden fazla temel büyüklük kullanılmaktadır. Ancak temel büyüklükler tek birimle ifade edilebilirler.

Örneğin uzunluk ve zaman birer temel büyüklüktür. Uzunluğu metre ile, zamanı ise saniye ile rahatlıkla ifade edebiliriz. Ancak bu ikisinin birbirine oranlanmasıyla hız elde edilir. Bu nedenle hızı metre/saniye şeklinde iki birimle ifade etmek zorundayız. Bu basit örnek aradaki farkı anlamak açısından çok önemlidir.

Neden temel büyüklüklerde ölçüm aletleri üzerinde duruyoruz? Çünkü temel büyüklüklerin ölçüm aletleriyle ölçülmesi daha kolaydır. Türetilmiş büyüklükler için özel ölçüm mekanizmalarına ihtiyaç duyulur.

Türetilmiş büyüklüklere hız, ivme, gerilim, enerji, kuvvet gibi örnekler verilebilir. Bu örnekleri çoğaltabiliriz. Türetilmiş büyüklükleri değil de temel büyüklükleri öğrenmeye çalışalım.

Fizik yapamıyorum diyenlere temelden çalışmayı öneriyoruz. Temel fizik konularını anlamak açısından da temel ve türetilmiş büyüklüklerin mantığını öğrenmek çok önemlidir.

Temel Büyüklüklerle İlgili Bazı Sorular

Temel büyüklükleri ezberlemek basit gibi durabilir. Ancak bu konunun mantığını öğrenmek fiziğin genelini anlamak açısından çok önemlidir.

Temel büyüklükler skaler midir?

Temel büyüklüklerin yönü bulunmaz. Bu nedenle bütün temel büyüklükler skaler büyüklüklerdir. Skaler ve vektörel büyüklük kavramı da fizik için oldukça önemlidir.

Temel büyüklüklerin bazıları vektörel midir?

Hayır. Bir önceki soruda belirttiğimiz gibi vektörel bir temel büyüklük yoktur. Yani bu yargı yanlıştır.

Türetilmiş büyüklükler vektörel midir?

Temel büyüklüklerin hepsi skaler iken türetilmiş büyüklükler için böyle bir genelleme yapamayız. Türetilmiş büyüklüklerden hız vektörel bir büyüklükken hacim skaler bir büyüklüktür. Dolayısıyla türetilmiş büyüklükler hem skaler hem de vektörel olabilir.

Türetilmiş büyüklükler için ölçüm aleti var mıdır?

Türetilmiş büyüklükler için de çeşitli ölçüm aletleri geliştirilmiştir. Örneğin arabanın ivmesi hızı ölçer. Dinamometre kuvveti ölçer. Ancak ölçüm aleti dendiği zaman daha standart ve basit olanı temel büyüklükler için olan ölçüm aletleridir.

Dinamometre temel büyüklük ölçer mi?

Dinamometre kuvveti ölçer. Kuvvet vektörel bir büyüklüktür. Dolayısıyla prensip itibariyle ölçmez. Fakat ortamın yer çekimi ivmesini bilirseniz ağırlık vektöründen kütleyi hesaplayabilirsiniz.

Voltmetre temel büyüklük ölçer mi?

Voltmetre voltajı yani iki uç arasındaki potansiyel farkı ölçer. Potansiyel fark temel değil türetilmiş bir büyüklüktür.

Türetilmiş büyüklükler için kodlama var mıdır?

Böyle bir kodlama zorlama olur. Çünkü çok fazla türetilmiş büyüklük vardır. Temel büyüklükleri iyi öğrenip geri kalan hepsine türemiş büyüklük demek daha iyi bir yöntem olacaktır.

Yukarıda temel büyüklükler ve ölçüm aletleri üzerinde tablo vererek durduk. Ayrıca temel büyüklüklerin SI birimlerini de verdik. Sık sorulan soruların bazılarına da yanıt verdik. Bundan sonrası size kalmış. Bu konuyu iyi çalışmak ve her şeyi yerli yerine oturtmak fizik bilginizi geliştirecektir.

Fiziğe ve fiziğin alt dallarına ilgi duyanlar için bu alanlarla ilgili meslekleri çeşitli yazılarda sıralıyoruz. Fiziğin günlük hayatta çok sık rastlamadığımız alt dallarından biri de nükleer fiziktir. Bu yazıda nükleer fizik ile ilgili meslekler üzerinde duracağız.

Öncelikle nükleer fiziğin neyi incelediğiniz hatırlatalım. Atom çekirdeğini inceleyen fizik alt dalına nükleer fizik denir. Nükleer fizik atom fiziğinden farklı olarak atomu değil atomun çekirdeğinde meydana gelen durumları inceler.

Atom fiziği bazı benzerlikleri taşımakla beraber nükleer fizikten farklıdır. Konuyla ilgili yazı: Atom fiziği ile ilgili meslekler

Nükleer fizikle ilgili meslekleri şöyle sıralayabiliriz:

• Nükleer fizik uzmanı
• Nükleer fizik mühendisi
• Nükleer ekipman modelleme uzmanı
• Nükleer enerji uzmanı
• Nükleer tıp uzmanı
• MR görüntüleme uzmanı
• Radyokarbon tarihleme uzmanı
• İyon implastasyonu uzmanı
• Radyoloji uzmanı

Nükleer fizikle ilgili meslekler genellikle radyasyon içeren mesleklerdir. Çünkü nükleer enerji atom çekirdeğinde meydana gelen güçlü reaksiyonların sonucunda ortaya çıkar. Bu nedenle bu mesleklere günlük hayatta sık rastlamayabiliriz.

Nükleer Fiziğin Uygulama Alanları

Nükleer fiziğin temel inceleme alanı atomun çekirdek reaksiyonlarıdır. Bu reaksiyonlar da elbette bildiğimiz kimyasal tepkimelerden çok daha farklıdır.

Nükleer fiziğin bulguları sonucu aşağıdaki uygulamalar mevcuttur:

• İkinci Dünya Savaşı sonunda ABD tarafından Japonya’ya iki tane atom bombası atılmış ve bu enerjinin ne kadar yıkıcı etkileri olduğu ortaya çıkmıştır.
• Bugün birçok ülkede nükleer enerji geri dönüştürülebilir enerji kaynağı olarak kullanılmaktadır. Nükleer enerjiden önemli ölçüde elektrik elde edilmektedir.
• Duman detektörlerinde radyoizotoplar kullanılır.
• Tıbbi görüntüleme sistemleri sağlık için çok önemlidir. Bunlar nükleer fizik bilgisiyle geliştirilmiştir. Röntgen, MR, bilgisayarlı tomografi bunlardan bazılarıdır.
• Mikropları öldürmek ve gıdaları mikroplardan arındırmak için radyasyon kullanılmaktadır.
• Çeşitli detektörlü güvenlik sistemlerinde nükleer fizik kullanılmaktadır.
• Paleontoloji, jeoloji ve tarih bilimi için yıl hesaplarında radyoaktif bozunum hesaplamaları yapılmaktadır.
• Yeni teknolojik cihazların ve süper bilgisayarların geliştirilmesinde nükleer bilimden yararlanılmaktadır.

Nükleer enerji silah gibi çok zararlı amaçlar için de, elektrik gibi faydalı amaçlar için de kullanılabilir. Önemli olan insanların doğru politikalarla buna yön vermesidir. Nükleer fizik ile ilgili meslekler de bu açıdan önem arz etmektedir. Çünkü nükleer fizik ciddi uzmanlık ve dikkat isteyen bir alandır.

Fizik bilimiyle ilgili meslekleri fiziğin alt dallarına göre gruplandırarak bu alt dallara ilgi duyanlar için çeşitli meslek alternatifleri paylaştığımız yazı dizisine termodinamikle devam ediyoruz. Termodinamik fiziğin ısı enerjisi ve hareket arasındaki ilişkiyi açıklayan alanıdır. Bu yazıda termodinamik ile ilgili meslekler üzerinde duracağız.

Termodinamik ile ilgili başlıca meslekler şöyle sıralanabilir:

• Makine mühendisliği
• Otomotiv mühendisliği
• Uçak mühendisliği
• Gemi mühendisliği
• Meteoroloji uzmanlığı
• İklimlendirme uzmanlığı
• Biyomedikal mühendisliği
• Malzeme mühendisliği

İçerisinde makinenin olduğu her alan termodinamikle alakalıdır. Çünkü makine ve motorlar termodinamik prensiplerine göre üretilmekte ve yine bu prensiplere göre çalışmaktadır.

Kısaca Termodinamik

Fizikle detaylı bir şekilde ilgili değilseniz termodinamik nedir tam olarak bilmemeniz normaldir. Ancak termodinamik çok önemli bir fizik dalıdır.

Termodinamik, ısı ile diğer enerji türleri arasındaki ilişkilerle ilgilenen fizik dalıdır. Özellikle, ısı enerjisinin diğer enerji türlerine nasıl dönüştürüldüğünü ve bunun etkilerini açıklar.

Termodinamik için günlük hayattan örnekler verirsek yukarıdaki tanım daha anlaşılır hale gelir. Arabalar hareket ederken yakıt yakar. Yakıtın yanması sonucu oluşan ısı enerjisi sıkışmaya neden olur ve hareket sağlanır. Bu sayede ısı enerjisi hareket enerjiye yani kinetik enerjiye dönüştürülmüş olur.

Yakıt yakan motorlardan tutun da yakıtlardan elektrik üretilmesine kadar ısı enerjisinin olduğu her sistem termodinamikle ilgilidir.

Termodinamikle mekanik prensipleri de geçerlidir. Bu nedenle termodinamikle mekanik ilişkilidir. İlgili yazı: Mekanik ile ilgili meslekler

Termodinamik Yasaları

Termodinamiğe ait 4 temel yasa bulunmaktadır. Termodinamik biliminin işleyişinde bu dört temel yasa önemlidir. Kısaca değinelim:

Sıfırıncı Yasa: Eğer iki sistem üçüncü sistemle ısıl dengede ise, o zaman aynı zamanda birbirleriyle dengede olduklarını belirtir. Yani A = C ve   B = şartları sağlanıyorsa sıcaklık açısından A = B eşitliği de vardır. Daha sonra ortaya konduğu için sıfırıncı yasa olarak adlandırılan bu kuralın temel noktası, sıcaklığı maddenin temel ve ölçülebilir bir özelliği olarak belirlemesidir.

Birinci Yasa: Bir sistemin enerjisindeki toplam artışın, ısı enerjisindeki artış + sistem üzerinde yapılan işe eşit olduğunu belirtir. Bu, ısının bir enerji biçimi olduğunu ve bu nedenle koruma ilkesine tabi olduğunu ortaya koymaktadır.

İkinci Yasa: Isı enerjisinin daha düşük sıcaklıktaki bir sistemden daha yüksek sıcaklıktaki bir sisteme kendiliğinden aktarılmayacağını ifade eder. Dolayısıyla böyle bir aktarım enerji gerektirir. Yani klima odayı soğutmak için ve kalorifer odayı ısıtmak için enerji harcamak zorundadır.

Üçüncü Yasa: Mutlak sıfır denilen -273.15 °C’de entropinin sıfır olduğunu belirtir. Entropiyi anlayabilmek için basitçe atık enerji olarak düşünebilirsiniz. Yani iş üretmeyen fazla enerjiye entropi denir. Bir sistemde bozulma ve düzensizlik arttıkça entropi de artacaktır. Hiçbir sistem mutlak sıfırda olmadığı için entropi değeri her zaman pozitiftir ve sistemlerde artış eğilimi gösterir.

Termodinamikle ilgili mesleklerin temelinde termodinamik yasaları vardır. Ancak bu yasalarına arka planında çok köklü hesaplamalar bulunmaktadır.

İçinde teknoloji olan her meslek öyle ya da böyle fizikle ilgilidir. Çünkü teknolojiyi besleyen ana bilim dalı fizik bilimidir. Bu açıdan yeri geldikçe fiziğin alt dallarıyla ilgili meslekler paylaşıyoruz. Bu yazıda mekanik ile ilgili meslekler üzerinde duracağız.

Kuvvet, hareket, denge gibi kavramları inceleyen fizik alt dalına mekanik denir. Fizikteki en temel konular mekanik altında incelenebilir. Mekanik sayesinde evrendeki bütün oluşları ve hareketleri anlamlandırabiliyoruz.

Mekanikle ilgili meslekler şöyle sıralanabilir:

• Makine mühendisliği
• İnşaat mühendisliği
• Uçak mühendisliği
• Gemi mühendisliği
• Otomotiv mühendisliği
• Malzeme mühendisliği
• Mekatronik mühendisliği
• Taşımacılık ve lojistik hizmetleri

Bu mesleklerin neredeyse tamamı mühendisliktir. Çünkü fizikle ilgili temel hesaplamaları alanında uzman mühendisler yapmaktadır. Ancak bunun dışında da mekanik bilgisi kullanmasa da mekanikle ilgili çalışan çok sayıda meslek grubu vardır.

Örneğin bir taksi şoförü sürekli olarak araç üstünde mekanik biliminin prensiplerine göre hareket etmektedir. Ya da bir vinç operatörü yine mekaniği sürekli kullanmaktadır.

İlgili yazı: Optik ile ilgili meslekler

Günlük Hayatta Mekanik Bilimi

Bilimin teorik yanıyla bilim insanları ilgilenmektedir. Ancak bilimin uygulama alanlarını hepimiz hayatta görebilmekteyiz. Günlük hayatta kullandığımız pek çok araç ve gereç mekanik prensiplerine göre çalışmaktadır.

Mekaniğin günlük hayatta kullanımına aşağıdaki örnekler verilebilir:

• Otomobil, otobüs, minibüs, kamyonet gibi araçların hareket etmesi
• Gemilerin suda yüzmesi, uçakların ve helikopterlerin havada kalabilmesi
• Tren, metro, tramvay, hızlı tren gibi araçların hareketi
• Forklift, kepçe, vinç gibi iş araçlarının çalışması
• Bina, yol ve köprülerin yapımı
• Kaldıraç, palanga, eğik düzlem, çıkrık ve vida gibi basit makinelerin çalışması
• İçerisinde kaldırma, indirme, denge veya hareket olan bütün iş sahaları

Birçok teknolojik araç birden fazla fizik dalının bilgisini içerisinde bulundurur. Örneğin motorlu araçların tamamında termodinamik ve mekanik bilgisi birlikte kullanılır.

Mekaniğin Temel Kavramları

Mekanikle ilgili meslekler hakkında örnek verdik. Mekaniğin günlük hayatta kullanımına dair de birkaç örnek sunduk. Şimdi son olarak mekanikle ilgili bazı temel kavramları hatırlayalım.

• Kütle: Maddenin miktarının ölçüsüdür. Maddenin içerdiği taneciklerle doğru orantılıdır.
• Kuvvet: Maddenin kendisinde veya durumunda değişime neden olan etkiye denir.
• Ağırlık: Maddeye etkiyen yerçekimi kuvvetidir. Bir kuvvettir ve kütleyle doğru orantılıdır.
• Yer değiştirme: Bir maddenin son konumuyla ilk konumu arasındaki farktır.
• Hareket: Belirli bir zaman aralığında maddenin yer değiştirmesidir.
• Hız: Birim zamandaki yer değiştirmeye eşittir.
• İvme: Hızın birim zamandaki değişimine verilen addır.
• Sürat: Birim zamanda alınan yoldur.
• Enerji: İş yapabilme yeteneğine denir. Kuvvet ve uzunlukla arasındaki ilişki w = f.x bağıntısıyla ifade edilebilir.
• İş: Enerji transferinin olduğu süreçlere denir. Enerji ve iş ilişkili kavramlardır.
• Güç: Sistemin birim zamanda üretebildiği iş miktarına denir. Enerji ya da işi zamana bölerseniz gücü elde edersiniz.
• Denge: Bir sisteme etkiyen net kuvvetlerin bileşkesinin 0 olmasıdır.

Bunun dışında da mekanik biliminde kullanılan çeşitli kavramlar vardır. Burada detayına girmeden kısaca mekanik hakkında hatırlatma yaptık.

Fiziğin günümüz teknolojisiyle son derece sıkı bir bağı vardır. Dolayısıyla fizikle ilgili çeşitli iş kolları da bulunmaktadır. Atom fiziği günlük hayatta çok karşılaşmadığımız bir fizik dalıdır. Bu yazıda atom fiziği ile ilgili meslekler üzerinde duracağız.

Önce atom fiziği neyi inceler kısaca hatırlayalım. Aslında adından da anlaşılacağı gibi atom fiziği atomla ilgili fiziksel kavramları inceler. Atom kimya fiziğin ortak inceleme alanında olan geniş bir kavramdır.

Atom fiziği ile ilgili meslekler şöyle sıralanabilir:

• Fizik araştırmacılığı
• Fizik mühendisliği
• Yüksek teknoloji merkezlerinde fizik uzmanlığı
• Bilim insanlığı (Akademisyen)
• Nükleer mühendisliği (Daha çok nükleer fizikle alakalıdır.)
• Astrofizik uzmanlığı
• Atom mühendisliği

Atom fiziği bilimsel bir alandır. Yüksek teknolojik gelişmelere atom fiziği katkı yapmaktadır. Dolayısıyla atom fiziğinde kariyer yapmak isteyen biri daha çok fizik bilimiyle uğraşacaktır.

Atom Fiziği Kariyeri

Atom fiziğinin teknolojide çeşitli uygulama alanları vardır. Örneğin fotosel lambalar, lazerler, yüksek teknoloji cihazları bu uygulama alanlarından bazılarıdır. Bu teknolojinin gelişmesi atom fiziğindeki gelişmelere paralel olarak gerçekleşmiştir.

Atom fiziği fiziğin teorik yönü kuvvetli alanlarından biridir. Çünkü atomu görememekte ve gözlemleyememekteyiz. Dolayısıyla atom fiziğinde kariyer yapmak isteyen birini daha çok bilim insanlığını hedeflemeli ve akademik kariyer yapmalıdır.

Fizik mühendisliği gibi alanlarda atom fiziği bilgisi de gerekir ancak her zaman aktif olarak kullanılmamaktadır. Dolayısıyla atom fiziğinde teorik bilgi son derece ön plana çıkmaktadır.

Yurt dışındaki birçok üniversitede atom ile ilgili araştırma laboratuvarları bulunmaktadır. Kariyer yapmak ve iş bulmak için buraları değerlendirmek bir alternatif olabilir. Türkiye’de de böyle laboratuvarlar vardır ancak sayıca daha azdır.

İlgili yazı: Optik ile ilgili meslekler

Atom Fiziği ve Nükleer Fizik Farkı

Atom fiziği ile nükleer fizik sıkça karıştırılmaktadır. Nükleer fizikle ilgili meslekleri başka bir yazıda sıralayacağız. Atom fiziği ile nükleer fizik aslında birbirine yakın alanlardır ancak aralarında radikal bir fark bulunur.

Nükleer fizik atomun kendisiyle değil çekirdeğiyle ilgilenir. Atom çekirdeğinde nükleer reaksiyonlar gerçekleşmektedir.

Çekirdekte gerçekleşen nükleer reaksiyonlar birçok fizik kuralını da devreye sokmaktadır. Ayrıca atom bombası başta olmak üzere nükleer enerji üretimi günümüzün önemli konularından biridir.

Atom fiziği ise nükleer fizikten farklı olarak atomun çekirdek dışında kalan kısmıyla daha çok ilgilidir. Bu ikisinin farkını şöyle ifade edebiliriz. Atom fiziği atomla, nükleer fizik ise atomun çekirdeğiyle ilgilenir.

Fizik hem bir bilim dalı hem de teknolojiye doğrudan katkı yapan bir uğraş alanıdır. Fizikle ilgili çeşitli meslekler olduğu gibi fiziğin alt dallarına özgü meslekler de bulunmaktadır. Bu yazıda optik ile ilgili meslekler üzerinde duracağız.

Fırsat buldukça fiziğin diğer alt dallarıyla ilgili de meslekleri sunacağız. Atom fiziği ile ilgili meslekler ya da özel olarak nükleer fizik ile ilgili meslekler başka bir yazının konusu olacaktır.

Optik ile ilgili meslekler şöyle sıralanabilir:

• Optisyenlik
• Göz doktorluğu
• Göz teknisyenliği
• Kameramanlık
• Fotoğrafçılık
• Optik mühendisliği
• Lazer uzmanı veya lazer geliştirici
• Optik lens üreticiliği
• Optik tasarımcılığı
• Teleskop geliştiriciliği
• Optik uzmanlığı

Optik ile ilgili daha fazla meslek sayılabilir. Az miktarda da olsa optikle iç içe olan başka meslekler de bulunmaktadır. Yukarıda sıraladığımız meslekler optikle ilgili olmakla beraber bu mesleklerin tamamı Türkiye’de yer almamaktadır.

Optik Nedir? (Kısaca)

Optikle ilgili meslekleri yukarıda sıraladık. Şimdi kısaca optik nedir sorusuna cevap verelim. Fiziğin ışık ve ışık olaylarıyla ilgilenen alt dalına optik denir. Optik oldukça eski bir fizik dalıdır.

Işık olayları denince aklına her türlü ışık olayı gelebilir. Kırılma, yansıma, mercekler, aynalar, ışığın özellikleri gibi birçok başlık optik biliminin inceleme alanındadır.

Optikle ilgili çalışmalar eskiye dayandığı için birçok optik araç da bundan birkaç yüzyıl öncesine dayanmaktadır. Optikle ilgili araçlar kısaca şöyle sıralanabilir:

• Ayna
• Gözlük
• Mercek
• Büyüteç
• Prizma
• Mikroskop
• Kamera
• Dürbün
• Teleskop
• Lazer

Bütün bu araçlar optik bilimi sayesinde geliştirilmiştir. Özellikle gözlüğün geliştirilmesi birkaç görme problemine çözüm olmuştur.

İlgili yazı: Fizik ile ilgili meslekler

Optikle ilgili meslekler denince ilk akla gelen meslekler optisyenliktir.

Optisyenlik Nedir?

Optikle ilgili meslekler denince ilk akla gelen şüphesiz optisyenliktir. Bu meslekle uğraşanlara ise optisyen denir.

Görme bozukluklarıyla ilgili araçlar başta olmak üzere çeşitli optik araçların tasarlanması, üretilmesi ve tedarik edilmesiyle görevli kişilere optisyen denmektedir.

Günümüzde en yaygın kullanılan optik araçlar gözlükler ve lenslerdir. Dolayısıyla optisyenler de daha çok görme bozukluklarıyla ilgili çalışmaktadırlar. Gözlük satan optik dükkanları optisyenler tarafından işletilir. Burada göz doktoru tarafından reçete edilen dereceli gözlükler satılmaktadır.

Optisyenler hem gözlük üretiminde, hem geliştirilmesinde hem de satışında çalışırlar. Türkiye’de optisyenlik adında 2 yıllık bir bölüm bulunuyor. Bu bölüm temel sınav puanıyla öğrenci almakta ve optik alanı için yüksekokul mezunları yetiştirmektedir.

Optik ile ilgili önemli meslekleri sıraladık. Optiğin bir meslek alanından önce bir bilim dalı olduğunu unutmayınız.

İş yapabilme kapasitesine enerji denmektedir. Doğada gerçekleşen bütün faaliyetler enerji kullanılarak gerçekleşir. Bu yazıda çok merak edilen bir konu olan ışık üzerinde duracağız. Işık bir enerji midir ya da ışık madde midir gibi sorulara yanıt arayacağız.

Işık bir enerjidir. Işığın iş yapabilme kapasitesi vardır. Ayrıca bir enerji çeşidi olarak ışık enerjisi başka enerji türlerine de dönüşebilmektedir. Kütle ve hacmi olmadığı için ışık bir madde değildir.

Işığın bir enerji çeşidi olup olmadığı çok karıştırılır. Burada şunu düşünmek gerekir. Işık iş yapabilme kapasitesine sahiptir. Işık sayesinde doğada birçok değişim meydana gelmektedir.

Işık Enerjisinin Dönüştürülmesi

Doğada enerji yoktan var edilmez. Varken yok da olmaz. Temel olarak şunu biliyoruz ki bir enerji türü ancak başka bir enerjiye dönüşebilir.

Güneş bir soba gibi yakıt yakmakta ve ısı enerjisi ortaya çıkarmaktadır. Aynı zamanda bu enerjiyi ışık enerjisine dönüştürerek Dünyamıza sunmaktadır. Güneşten gelen bu ışık enerjisi Dünya’da kullanılırız. Bu kullanıma birkaç örnek verebiliriz.

Işık enerjisi fotosentez denilen süreçle besinlerde kimyasal enerjiye dönüştürülür. Besinleri tüketen canlılar bu enerjiyi tekrar dönüştürerek hareket enerjisi elde ederler. Yani canlıların kullandıkları enerjinin ana kaynağı Güneşten gelen ışık enerjisidir.

Evlerin üzerine kurulan güneş panelleri güneş ışığını alarak ısı enerjisine dönüştürür ve bununla su üretir. Aynı zamanda güneş panelleriyle elektrik de üretilir. Yani ışık enerjisi hem ısıya hem de elektriğe dönüştürülebilir.

Evlerimizde bulunan ampul gibi aydınlatma cihazları elektrik enerjisini kullanıp bu enerjiyi ışık enerjisine çevirir ve etrafı aydınlatırlar. Dolayısıyla buradan edindiğimiz bilgiye göre elektrik ve ısı da birer enerji çeşididir.

Işık Bir Madde Midir?

Işık bir enerji çeşidi midir sorusundan sonra en çok sorulan sorulardan biri de ışık bir madde midir sorusudur. Yukarıda da belirttiğimiz üzere ışık bir madde değildir.

Bir şeyin madde olması için kütle ve hacme sahip olması gerekir. Ayrıca maddeler taneciklerden yani atomlardan oluşur. Işık ise kütle ve hacim gibi özellikleri bulundurmaz.

Bu açından ele aldığımız zaman ışık, ısı, ses veya elektrik gibi kavramlar madde değildir.

Bir şeyin madde olmaması onun var olmasına engel değildir. Örneğin ısı bir enerjidir ancak onu göremeyiz. Madde olmadığı için kütlesi ve hacmi de yoktur ancak bu enerjinin etkilerini gözlemleyebiliriz. Işık için de durum böyledir.

Aşağıda sıraladığımız meslekler öyle ya da böyle fizik dersiyle ilişkilidir. Bazı mesleklerin ilişkisi çok yoğunken bazıları ise daha az düzeyde fizik içermektedir.

Fizik ile ilgili meslekler şöyle sıralanabilir:

• Fizik öğretmenliği (Lise)
• Fizik araştırmacısı (üniversite)
• Fizik mühendisliği
• Fizik laboratuvar teknikerliği
• Astronomi ve uzay bilimleri uzmanlığı
• Nükleer enerji mühendisliği
• Elektrik – elektronik mühendisliği
• Jeofizik mühendisliği
• Makine mühendisliği
• Uçak mühendisliği
• Metalürji mühendisliği
• İnşaat mühendisliği

Fizikle en çok ilgili mesleklerden bazıları bunlardır. Listede çok sayıda mühendislik olduğunu fark etmişsinizdir. Özellikle teknik alandaki mühendislikler fizikle son derece iç içedir.

Fizik Meslekleri ve Açıklamaları

Yukarıda liste olarak paylaştığımız mesleklerin kısa da olsa açıklamalarını sunalım. Böylece fizikle ilgili meslek tercihi yapacak adaylar için de bir ön bilgilendirme olacaktır.

İlgili yazı: Kimya ile ilgili meslekler

Fizik Öğretmenliği

Fizikle ilgili meslek denince ilk akla gelecek şey lise fizik öğretmenliği olacaktır elbette. Fizik öğretmeninin lisedeki temel görevi zorunlu olan fizik dersini öğrencilere okutmaktır. Burada temel düzey fizik bilgisi ön planda olmaktadır. Öğretmenin görevi MEB müfredatı doğrultusunda bu dersle ilgili becerileri öğrencilere kazandırmaktır.

Devlet okullarında fizik dersi zorunlu bir ders olduğu için burada kadrolu öğretmen olarak çalışabilirler. Aynı zamanda özel eğitim kurumlarında ya da kurs ve etüt merkezlerinde de çalışabilirler.

Fizik öğretmenliği temel düzey fizikle ilgilidir. Ancak isteyen kendini fizik konusunda geliştirebilir.

Fizik Araştırmacısı

Fizik araştırmacıları birer bilim insanıdır. Üniversite bünyesinde fizik bilimiyle uğraşırlar. Hemen fizikle ilgili bilimsel çalışma yapmak hem de üniversite düzeyinde fizik dersi vermek fizik araştırmacılarının görevleri arasındadır.

Doğa bilimlerinin temeli fizik olduğundan tabiat bilimleriyle uğraşan neredeyse herkesin fiziği bilmesi gerekir. Bu açıdan bu alanda sürekli araştırmalar yapılması ve bunların geliştirilmesi gerekir.

Fizik Mühendisliği

Yukarıda da belirttiğimiz gibi aslında mühendislik denince fizikten bağımsız düşünmek pek kolay değildir. Bu nedenle çoğu mühendislikte fizik bilimi ön plandadır. Bununla birlikte fizik mühendisliği dediğimiz alanın temel ilgi noktası fiziktir.

Fizik mühendisliğinde esas olay diğer mühendisliklerle etkileşim kurarak fizik bilimini mühendislik için kullanmaktır. Örneğin geliştirilecek bir teknolojik cihazın fiziksel özellikler ve mühendislik açısından faydası fizik mühendislerinin inceleme alanındadır.

Fizik Laboratuvar Teknikerliği

Laboratuvar işleri ciddi işlerdir. Özellikle büyük bilim merkezlerinde ciddi laboratuvarlar bulunmaktadır. Bu laboratuvarların da çeşitli işlerde kullanılacak teknikerlere ihtiyaçları vardır.

Laboratuvar teknikerleri olayların direk içerisinde yani mutfağında yer alır. Fiziğin uygulama alanından keyif alanlar için zevkli bir uğraştır.

Astronomi ve Uzay Bilimleri Uzmanlığı

Evrenimiz çok geniştir. Evrendekileri incelemek de modern fiziğin öncelikle görevlerinden biridir. Astronomi ve uzay bilimleri bu alanda gelişmiş alandır. Bu alanda uzmanlaşmak istiyorsanız üniversitelerin ilgili kürsülerinde akademik kariyer yapmanız gerekir.

Güneş, yıldızlar, gezegenler, kara delikler ve gök taşları hepsi fizik biliminin ilkelerine göre hareket etmektedir. Uzayla ilgili bilgilerimizi biz fizik bilimi sayesinde geliştirmekteyiz.

Nükleer Enerji Mühendisliği

Nükleer enerji bugün neredeyse her ülkenin hevesli olduğu bir yenilenebilir enerji kaynağıdır. Ancak nükleer enerji aynı düzeyde yüksek teknoloji gerektirir ve birçok büyük riski de içerisinde barındırır.

Durum böyle olunca nükleer enerjiyle ilgili uzmanlara ihtiyaç vardır. Elektrik ve enerji gibi kavramlar da birer mühendislik kavramı oldukları için nükleer enerji mühendisleri nükleer enerjinin üretilmesi, ekonomik açıdan verimli olarak kullanılması gibi amaçlara hizmet ederler.

Elektrik – Elektronik Mühendisliği

Elektrik ve elektronik mühendisliği elektrik, devreler ve buna bağlı teknolojiler üzerinde yoğunlaşmış bir mühendisliktir. Elektrik ise doğrudan bir fizik alt dalıdır. Dolayısıyla bu alan da doğrudan fizik ile ilgili meslekler kategorisinde yer almaktadır.

Elektrik – elektronik mühendisi olduğunuz zaman daha çok fiziğin elektrik ve manyetizma alanıyla ilgilenirsiniz.

Jeofizik Mühendisliği

Jeoloji dünyayı inceler. Jeofizik ise fizik bilimini kullanarak yer şekillerinin özelliklerinin tespit edilmesi, deprem çalışmaları, zemin etüdü gibi konularda ilgilidir.

Jeofizik mühendisleri madenlerin ve minerallerin aranması, bunların işlenmeye hazır hale getirilmesi gibi konularda da çalışırlar.

Makine Mühendisliği

Makine mühendisleri makineleri inceler ve bunları geliştirirler. İşin aslı şu ki yaşadığımız çağ bir makine çağıdır. Çevremizde irili ufaklı bir sürü makine yer almaktadır. Bunların ötesinde sanayide kullanılan çok daha büyük kapasiteli makineler ekonominin önemli yapı taşlarıdır.

Makinelerin temel çalışma mantığı fizik bilimiyle açıklanmaktadır. Makinelerde enerji çok önemli bir konudur. Yakıtlardan enerji elde edilmesi termodinamik alanının bir sonucudur.Mühendisler sorun çözmek ve ekonomik düşünmek zorundadır. Dolayısıyla bir makine mühendisinin maliyetleri göz önünde bulundurması ve buna göre tasarım gerçekleştirmesi gerekir.

Makine mühendisleri otomotiv, ısıtma, soğutma, asansör gibi çeşitli sektörlere yönelerek burada çalışabilirler.

Uçak Mühendisliği

Uçaklar insanların ürettiği teknolojik ürünlerin ne seviyeye ulaştığının önemli bir göstergesidir. Tonlarca yükün ve canlının hava yoluyla taşınması müthiş bir teknoloji gerektirir. Üst düzey olan bu teknoloji herkeste bulunmaz.

Uçakların uçması tamamıyla fizik kanunlarıyla ilişkilidir. Ayrıca uçaklarda üretim, maliyet gibi konular mühendislik planlamalarıyla ilişkilidir. Uçak mühendisleri her ikisine birden hakim olan profesyonel çalışanlardır.

Metalürji Mühendisliği

Metalürji mühendisliği veya metalürji ve malzeme mühendisliği de şüphesiz fiziğin yaygın olarak kullanıldığı mühendislik alanlarından biridir. Çünkü incelediğiniz şey temelde maddedir. Maddenin çeşitli fiziksel özellikleri bu alanda ön plana çıkmaktadır.

Fizik bilimi temelde maddeyi inceler. Metalürji gibi alanlarda da madde ve özellikleri çok önemlidir. Bu nedenle bu tür alanlarda katıhal fiziği gibi fizik alt dalları yoğun kullanılır.

İnşaat Mühendisliği

Ülkemizde en yaygın mühendisliklerden biri de inşaat mühendisliğidir. İnşaat mühendisleri sadece bina yapmakla kalmaz aynı zamanda baraj, köprü, otoyol hava limanı gibi büyük yapılar da inşa eder. İnşaatta yapıların sağlamlığı için fizik yasalarından faydalanmak gereklidir.

Statik, mukavemet, dinamik gibi alanlar inşaat mühendisliği için temel arz eder. Bu açıdan bakıldığında inşaat mühendisliği de fizikle ilgili meslekler sınıfında yer almaktadır.

Fizik ile ilgili mesleklerin başlıcaları bunlardır. Bunlar dışında da mühendislik alanları başta olmak üzere birçok alanda fizik bilgisine ihtiyaç duyulmaktadır.