Süt hayatımız için önemli bir gıda olmasının yanında kimya dersi gören öğrenciler için bu açıdan da bir merak konusudur. Süt karışım mıdır sorusu çok merak edilen sorulardan belki de ilk akla gelenidir. Bu yazıda bu soruya cevap verecek ve bazı noktaları daha net hale getireceğiz.

Süt karışımdır. Sütü elde etmek için kendimiz bir şey karıştırmak zorunda kalmadığımız için burada hata yapıyoruz. Süt doğal bir karışımdır.

Sütün temsil ettiği doğallıktan dolayı sütü saf madde zannetmek de yaygın bir hatadır. Süt saf madde midir başlıklı yazımızda bunun böyle olmadığını söyledik. Bir şey ya saf madde ya da karışımdır. Süt saf madde olmadığına göre elbette karışımdır.

Süt Karışımının İçerisinde Neler Var?

Sütün karışım mı değil mi söyledik. Şimdi de bu karışım içerisinde neler olduğuna kısaca bakalım.

Sütün yapısında şunlar bulunmaktadır.

• Su
• Proteinler
• Yağlar
• Karbonhidrat (laktoz)
• Vitaminler
• Süt gazları
• Mineraller
• Enzimler

Sütün büyük bir bölümü su oluşturur. Suyun yaklaşık oranı %87.5’tir. Geri alan %12.5 içerisinde ise yaklaşık %3,5 yağ bulunur. Geriye kalan kuru madde ise yaklaşık %9 kadardır. Bunun içerisinde de %3.6 civarı protein vardır. Yine çeşitli mineraller, tuzlar da süt karışımını oluşturan maddelerdir.

Sütün bileşimi hangi hayvanın sütü olduğuna, hayvanın beslenmesine, mevsime göre farklılık göstermektedir. Dolayısıyla her sütün birebir aynı olması mümkün değildir. Ayrıca sütler arasında aroma farkı da bulunmaktadır.

Süt Karışımının Özellikleri

Kimya dersi açısından sütün karışım olmasının yanında homojen veya heterojen olması da önemlidir. Süt homojen mi başlıklı yazıyı bu nedenle yazdık. Sanıldığının aksine süt homojen bir karışım değildir. Süt heterojen karışımdır. Dışarıdan bakıldığı zaman homojen gözükebilir ancak bu sizi yanılmasıdır.

Heterojen karışımları da kendi içerisinde çeşitli sınıflara ayırmaktayız. Örneğin sıvı – katı karışımlara süspansiyon derken sıvı – sıvı karışımlara emülsiyon diyoruz. Süt süspansiyon mu ya da süt emülsiyon mu diye çok soruluyor. Ayrıca koloit dediğimiz homojen gibi görünen ama homojen olmayan karışımlar da bulunuyor. Süt koloit mi değil mi bu konu da çok merak ediliyor.

Sütü genel olarak emülsiyon olarak sınıflandırırız. İçerisinde kuru madde olsa da süt sıvı katı karışımı değil, sıvı sıvı karışımı özelliği gösterir. Ancak sütü başka bir açıdan koloit olarak sınıflandıranlar da bulunuyor. Çünkü sütte yağ damlaları homojen dağılmamış, askıda kalmıştır.

Süt emülsiyon mu koloit mi sorusu sınavlarda pek karışınıza çıkmaz. Çünkü bu soru biraz çelişkilidir. MEB kitabına göre emülsiyon kabul edildiği için biz de emülsiyon olarak kabul edeceğiz. Ancak koloit örneği olarak da süt bazı kaynaklarda karışımıza çıkabilir.

Maddeleri kimyasal açıdan sınıflandırırken neyin saf olup olmadığı, neyin homojen olup olmadığı ya da neyin çözelti olup olmadığı sık sık karşımıza çıkan bir problemdir. Bu açıdan kolonya da sık merak edilen ve karıştırılan bir maddedir. Bu yazıda kolonya çözelti midir sorusuna cevap verecek, ardından da çözeltilerin özelliklerine kısaca değineceğiz.

Kolonya bir çözeltidir. Çünkü kolonyada çeşitli maddeler su içerisinde çözünmüş halde bulunur. Kolonya, alkol ve bazı esans maddelerinin suda çözünmesiyle elde edilmektedir.

Daha önce kolonya homojen midir başlıklı yazıda kolonyanın homojen olduğunu söylemiştik. Aslında çözelti olması homojen olmasının da nedenidir. Çünkü çözeltiler homojen karışımlardır.

Karışımların Genel Olarak Sınıflandırılması

Karışımları biz genel olarak homojen karışımlar ve heterojen karışımlar olarak sınıflandırmaktayız. Homojen karışımlarda karışımın her yerinde aynı özellikler gözlemlendiği için dışarıdan bakıldığında tek madde gibi görünür. Örneğin tuzlu bir homojen karışımdır.

Heterojen karışımlarda ise maddeler tam olarak birbiri içerisinde eşit dağılmaz ve çözünme de gerçekleşmez. Örneğin suya yağ döktüğünüzde elde ettiğiniz karışım bir heterojen karışımdır. Karışımın üst kısmında yağ, alt kısmında ise su bulunur.

Heterojen karışımlar da sıvı – katı karışımı varsa süspansiyon, sıvı – sıvı karışımı varsa emülsiyon olarak adlandırılır. Ayrıca aerosol, koloit ve adi karışım şeklinde de heterojen karışımlar bulunmaktadır.

Aerosol dediğimiz karışımlar katı – gaz ya da sıvı – gaz heterojen karışımlardır. Duman ve sis buna örnek gösterilebilir.

Koloit dediğimiz karışımlar çıplak gözle homojen gibi göründüğü halde heterojen olan karışımlardır. Süt, krema gibi karışımlar buna örnek gösterilebilir.

Adi karşım ya da basit karışım dediğimiz karışımlar da süspansiyon ve emülsiyon özelliği göstermeyen diğer bir heterojen karışım türüdür. Mesela salata buna örnek gösterilebilir.

Çözeltilerin Özellikleri

Çözeltiler bir maddenin başka bir madde içerisinde çözünesiyle elde edilir. Dolayısıyla çözeltiler homojen karışımlardır. Kolonyanın homojen karışım ve çözelti olduğunu söyledik. Çözeltilerin temel özelliklerini  maddeler halinde şöyle sıralayabiliriz:

• Çözeltiler homojen karışımlardır.
• Çözeltiler karışım oldukları için saf olmayan maddelerdir.
• Bir veya daha fazla maddenin başka bir madde içerisinde dağılmasıyla oluşur.
• Tuzlu su, şekerli su, kolonya ve gazoz gibi karışımlar çözeltilere örnektir.
• Çözeltide çözücü ve çözünen şeklinde iki tür madde bulunur.
• Çözücünün çözebileceği en yüksek miktardaki madde çözünmüşse buna doymuş çözelti denir.
• Çözücü daha fazla maddeyi çözebilecek durumdaysa buna doymamış çözelti denir.
• Çözünen madde yoğunluğunun yüksek olduğu çözeltilere derişik çözelti denir.
• Çözünen madde yoğunluğunun düşük olduğu çözeltilere seyreltik çözelti denir.
• Soluduğumuz hava bir gaz çözeltisidir. İçerisinde birden fazla gaz çözünmüş halde bulunur.

Çözeltiler kimya bilimi açısından önemli bileşenlerdir. Kimyada biz çözeltilerle ilgili derişim, çözünürlük vb. gibi hesaplamaları sürekli olarak yaparız.

Doğada meydana gelen bütün kimyasal değişimler kimyasal tepkimeler aracılığıyla gerçekleşir. Kimyasal tepkimelerde şüphesiz bazı özelikler kökten değişmektedir. Ancak bazı özellikler de korunur. Bu yazıda kimyasal tepkimelerde neler korunur değineceğiz. Ayrıca hangi özelliklerin korunmadığını da ifade edeceğiz.

Kimyasal Tepkimelerde Korunan Özellikler

Kimyasal tepkimelerde korunan özellikler maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Toplam atom sayısı ve atom türü
• Toplam kütle
• Toplam proton sayısı
• Toplam nötron sayısı
• Toplam elektron sayısı
• Toplam yük

Eğer tepkime kapalı bir kapta gerçekleşirse toplam enerji de korunur. Ancak tepkime dışarıya açıksa dışarıya enerji verilebilir ya da dışarıdan enerji alınabilir.

NaOH + HCl → NaCl + H₂O tepmesini ele alalım. Burada sol tarafta yer alan atomların tamamı sağ tarafta da yer almaktadır. Atomların sayısı ve türü korunduğu için elbette toplam proton sayısı, toplam nötron sayısı ya da toplam kütle korunacaktır.

Kimyasal tepkimeler atomların iç çekirdek yapısını değiştirmez. Atomların varlığına da müdahale etmez. Sadece bir atomun başka bir atomla bağlanıp yeni bir molekül oluşturması söz konusu olur.

Kimyasal Tepkimelerde Korunmayan Özellikler

Kimyasal tepkime gerçekleştiğinde kimyasal değişim olur. Bu nedenle birçok özellik de değişmektedir. Kimyasal tepkimelerde korunmayan yani değişebilen özellikler maddeler halinde şöyle sıralanabilir:

• Maddenin fiziksel hali
• Molekül sayısı
• Mol sayısı
• Madde sayısı
• Her atomdaki elektron sayısı
• Hacim
• Basınç
• Renk, koku, tat gibi fiziksel özellikler

2C₂H₆ + 7O₂ → 4CO₂ + 6H₂O tepkimesini ele aldığımızda sol tarafta 9 molekül olduğu halde sağ tarafta 10 molekül olduğunu görebiliriz. Dolayısıyla madde sayısı, mol sayısı, molekül sayısı kimyasal tepkimelerde korunmayıp değişebilir.

Yukarıda saydığımız özellikler duruma göre korunabilir de korunmayabilir de. Tepkimede hangi özelliklerin değiştiği tepkime türüne özgü bir şeydir.

Kimya dilinin gelişim sürecinde sembollerle ifade etme de ortaya çıkmış ve kimya için bir dil geliştirmiştir. Kimyanın sembolik dilinin tarihsel gelişimi başlıklı yazıda bu konu üzerinde durmuştuk.

Dilerseniz sembolik dilin kimya bilimine nasıl bir katkı yaptığını görelim.

Kimyanın Sembolik Dilinin Kimya Bilimine Sağladığı Faydalar

Kimya biliminde sembolik bir dil kullanılmasının şöyle faydaları vardır:

• Kullanılan sembol ve formüller sayesinde kimya bilimi öğrenen herkes tarafından daha basit anlaşılır hale gelmiştir.
• Periyodik tabloya dizilen elementler sayesinde bütün elementleri periyodik özellikleriyle tanıma imkanı doğmuştur.
• Semboller dilden dile değişmediği için her toplumun kimya bilimine katkı yapması kolaylaşmıştır. Örneğin He dünyanın her yerinde helyum elementinin sembolüdür.
• Sembollerle çalışmak ortaya çıkan bileşiklerin ifade edilmesini kolay hale getirmiştir.
• Sembolik dille çalışarak yeni tepkimelerin planlanması ve istenilen ürünlerin elde edilmesi daha kolaydır.
• Kimyada sembolik dil kullanıldığında kimyayı ifade etmek ve yazıya aktarmak basitleşmiştir. Böylece kimya açısından kayıt tutmak da daha fazla mümkün olmuştur.

Bütün bunlar düşünüldüğü zaman kimyada sembolik bir dil kullanılmasının ne kadar faydalı olduğu görülecektir. Bir örnek vermek gerekirse Almanca bilmeyen bir insan olsanız dahi Almanca bir kitapta bir kimyasal tepkime gördüğünüzde bunun ne olduğunu aynı şekilde anlarsınız. Kimyada kullanılan bu sembolik dil kimyaya aynı zamanda evrensel bir nitelik kazandırmıştır.

Kimya Biliminin Gelişimi ve Hayatımıza Katkıları

Kimya, hayatımıza doğrudan etkileri olan ve hayatımızda çok şey değiştirmiş bir bilimdir. Sembolik dilin ortaya çıkması ve kimyanın gelişmesini hızlandırması aslında sadece kimya bilimine değil, genel olarak da hayatımıza katkılar yapmıştır. Çünkü kimyaya sağlanan her fayda bizim hayatımıza da etki etmektedir.

Bugün kullandığımız temizlik malzemelerinin tamamı kimya bilimi sayesinde ortaya çıkmıştır. Hijyenin artması birçok hastalığın yok olmasına katkı yapmıştır. Ayrıca insan ömrünü de uzatmıştır. Sadece bu bile kimyanın bizim hayatımıza ne denli faydaları olduğunu anlamak için yeterlidir.

Bugün kimya bilimi endüstrinin her alanında kullanılmaktadır. Hem kimyasal maddelerin üretilmesi hem de diğer üretim süreçlerinde kullanılan kimyasallar hayatımızın her yerindedir. Boyalar, yapıştırıcılar, poşetler, plastikler, kozmetik ürünleri, temizlik malzemeleri bunlar olmadan modern yaşamı düşünmek bile imkansızdır. Kimyanın endüstriyle buluştuğu yerde ise endüstriyel kimya ortaya çıkmıştır.

En temel düzeyden en ileri düzeye kadar kimyada sembolik bir dil kullanılmaktadır. Bu sembolik dil kimya bilimini anlamamız, kullanmamız ve geliştirmemiz açısından çok önemlidir.

Hangi maddenin saf madde olup olmadığı kimyada önemli bir bilgidir. Çünkü saf maddelerin kendine ait ayırt edici özellikleri bulunmaktadır. Saf olmayan maddeleri ise ayırt etmek biraz daha karışıktır. Bu yazıda ayran saf madde midir sorusuna yanıt vereceğiz.

Ayran saf madde değildir. Ayran bir karışımdır. Karışımların ise hiçbiri saf madde değildir. Saf maddeler elementler ve bileşiklerdir.

Ayranın lezzetine ve görüntüsüne baktığımız zaman acaba saf madde mi diye aldanabiliriz. Bir şeyin lezzetli veya doğal olması ayrı bir konu kimyasal olarak saf madde olması ayrı bir konudur.

Ayran Neden Saf Madde Değildir?

Bir maddenin saf olabilmesi için tek bir maddeden meydana gelmesi gerekir. Yani ya element olması ya da bileşik olması gereklidir. Karışımlarda birden fazla saf madde bir araya gelerek karışmıştır. Karışımlarda karışımın hangi özelliği göstereceği net değildir. Karışımın içerisindeki maddelerin oranına göre karışım farklı bir özellik kazanır.

Ayranın içeriğine baktığımız zaman su, yoğurt ve tuzu görmekteyiz. Yani 3 değişik yapı ayranı oluştururken bir araya gelmektedir.

Ayran homojen mi heterojen mi başlıklı yazıda ayranın heterojen karışım olduğunu söylemiştik. Ancak homojen karışım da olsa yine karışım olduğu için saf madde olamazdı.

Bu arada çok sorulduğu bir bu vesileyle yoğurt saf madde midir sorusuna da cevap verelim. Yoğurt da süt de saf madde değildir. Bunlar da birer karışımdır.

 Saf Madde ve Karışım Örnekleri

Temelde bütün maddeleri 3 gruba ayırırız:

1. Elementler
2. Bileşikler
3. Karışımlar

Bunlardan ilk ikisi yani element ve bileşikler saf maddeyken karışımlar saf madde değildir. Kısacası maddeleri saf maddeler ve karışımlar olarak da ikiye ayırabiliriz.

Saf maddelere şu örnekler verilebilir:

• Demir
• Altın
• Bakır
• Oksijen
• Karbondioksit
• Magnezyum
• Karbon
• Su
• Sofra tuzu
• Glikoz
• Alkol
• Saf şeker
• Elmas
• Kömür

Yukarıda sıraladığımız saf madde örnekleri ya element ya da bileşiklerdir.

Saf olmayan maddelere yani karışımlara şu örnekler verilebilir:

• Yağ su karışımı
• Çorba
• Meyve suyu
• Süt
• Gazoz
• Kola
• Hava
• Çamurlu su
• Toprak
• Şerbet
• Boza
• Çelik

Homojen ya da heterojen bütün karışımlar saf olmayan madde olarak sınıflandırılır. Bu maddelerin belirli bir kaynama, erime noktaları yoktur.

Ayranın neden saf madde olmadığını artık biliyoruz. Bu kıyasa göre hangi maddenin saf olup olmadığını kendimiz anlayabiliriz.

Öğrencilerin en çok zorlandığı ders genellikle fiziktir. Ancak bazı öğrenciler kimya dersinde özellikle daha çok zorlanıyor. Bir de temel yoksa hele kimya sizin için bir kabusa dönebilir. Aslında bu durum alanınızdan bağımsızdır. Ancak sayısalcıyım ama kimya yapamıyorum sorunu daha çarpıcı bir sorundur. Bu sorun sadece sizin sorununuz değildir. Sayısalcı olduğu halde kimya yapamayan birçok öğrenci bulunuyor. Bazı öğrenciler bunu dışarı yansıtmaktan çekiniyorlar. Aslında bir dersi yapamamak utanılacak ya da sıkılacak bir şey değildir. Bu yazıda kimya konusunda sorunu nasıl çözeceğimizi anlatacağız.

Anlattığımız basamakları sadece sayısal öğrencileri değil ekstra net yapmak isteyen eşit ağırlık ve sözel öğrencileri de rahatlıkla kullanabilir.

Öncelikle neden kimya yapamadığımıza değineceğiz. Kimya yapamamanın en önemli nedeni ön yargıdır. Kimya kitabında karmaşık gelen ifadeler gördüğünüz anda negatif bir tutum içerisine girerek kendinizi derse karşı kapatıyorsunuz. Bu sorun neredeyse 2 öğrenciden birinde vardır. Tekrar düşündüğünüzde kendinizin de böyle bir tutum geliştirdiğinizi fark edeceksiniz.

Kimya Sandığınız Kadar Zor Değil

Kimya gerçekten en kolay sayısal derstir. Üniversite sınavlarında da kimya netleri mesela matematik ve fiziğe göre daha yüksektir. Ekstra net yapmak isteyen eşit ağırlık öğrencilerine de biz kimya çalışmalarını tavsiye ediyoruz. Buna karşın eğer kimyayı siz zor buluyorsanız demek ki derse karşı bir ön yargı geliştirmişsiniz. Şu an ilk yapacağınız şey ön yargılarınızı yıkmaktır.

Dersle ilgili ön yargılarınızı yıktıktan sonra kimyaya sıfırdan başlayacağız. Sıfırdan başlayacağız deyince korkmayın. Çünkü kimyada temel konuları öğrenmek ve belli bir düzeye gelmek çok fazla zamanınızı almayacaktır.

Her derste olduğu gibi kimyada da temel çok önemlidir. İleri konuların zorluğunu boş verin siz. Temel konuları adım adım oturtmaya başlayın. Zamanla her şey daha kolay gelecektir.

Kimyada Temel Nasıl Oluşturulur?

Kimyada bazı kavramları çok iyi anlamanız gerek. Bu kavramları anladıktan sonra ise periyodik tabloya ağırlık vereceksiniz. Kitaplarda ve testlerde zor ifadelerle karşılaşmaya bakmayın siz. Kimyada yüksek net yapmış bir olarak söylüyorum bunu size. Sadece bir şeyleri iyi öğrenmeye başlayacağız artık.

Konu anlatımlı bir kimya kaynağı edinin. İlk konuya detaylı bir şekilde çalışın. Kimyada geçen kavramların ne olduğunu oturtun. Anlamazsanız acele etmeyin.

Kimyada geçen temel kavramlardan bazıları şöyledir:

• Atom
• Proton
• Nötron
• Elektron
• Element
• Molekül
• Bileşik
• İyon
• Anyon
• Katyon
• Kimyasal bağ

Bu kavramların kimyada neye karşılık geldiğini çok iyi öğrenin. Bunların ne olduğunu detaylı olarak bilirseniz kimya konusunda birçok kapı size yavaş yavaş açılacaktır.

Periyodik Tablonun Önemi

Periyodik tablo kimyada sadece bir konu olarak düşünülüyor. Aslında durum bundan daha farklıdır. Periyodik tablo lise düzeyi kimyanın yüzde 70’i demektir. Periyodik tabloyu çok iyi öğrenmelisiniz. Periyodik tabloyu öğrenmek derken sadece periyodik özelliklerden bahsetmiyoruz. Aynı zamanda periyodik tablodaki elementleri tanımaktan bahsediyoruz.

Periyodik tabloda ilk 20 element çok önemlidir. Kimya dersinde sürekli bu elementlerle karşılaşırsınız. Bu elementlerin hangisinin metal, hangisinin ametal ve hangisinin soygaz olduğunu bilmelisiniz. Size ezberlemeye gerek yok diyecekler ama siz yine bilin. Elementlerin periyodik tablodaki yerlerini bilirseniz çok ama çok avantaj elde edeceksiniz.

Örneğin oksijen ya da karbon gördüğünüzde bunların ametal olduğunu bilmeniz ve periyodik tabloda yer aldıkları yerin direkt aklınıza gelmesi sizin için işleri çok kolaylaştıracaktır. Eğer kimya size karmaşık geliyorsa her gün yarım saat periyodik tabloya bakın. 2 – 3 hafta içinde ilk 20 elementi öğrenirsiniz. Bu söylediğimiz şaka değildir. Kimyası iyi olan bir arkadaşınızı bulun ve ona danışın. Onun da periyodik tabloyu iyi bildiğini göreceksiniz.

Ön yargıları yıkıp temel kavramları öğrendikten sonra periyodik tabloya da yoğunlaşıp elementleri tanırsanız ondan sonra düzenli olarak ileri kimya konularına eğilebilirsiniz. Size kimya daha kolay gelecektir. Hele 3 – 4 tekrar yapıp sabırlı davranırsanız kimya sizin favori dersiniz dahi olabilir.

Daha önce fizik yapamıyorum adlı yazıda fizikte zorlanan sayısal, eşit ağırlık bütün öğrencilerin işine yarayacak yöntemleri söylemiştik. Eğer fizikte de zorlanıyorsanız o yazıya da göz atabilirsiniz.

Kimya biliminin üretim süreçlerinde kullanılmasıyla ilgilenen kimya dalına endüstriyel kimya adı verilir. Endüstriyel kimyada üretim teknikleri ve kimya bilgilileri birlikte kullanılmaktadır. Endüstriyel kimya aynı zamanda sanayi kimyası olarak da bilinir.

Günümüzde üretilen ürünlerin çok çeşitli olduğu düşünüldüğünde bu üretim süreçlerinde kimya bilgisinin olmaması düşünülemez. Kimya bilgisi neredeyse her üretim alanında kullanılmaktadır. Ayrıca doğrudan kimyasal maddeler de üretilmekte ve tüketilmektedir.

Endüstriyel Kimyanın Faaliyet Alanları

Kimyasal üretimi denince insanın aklına ilk başta patlayıcı maddeler gibi karmaşık şeyler gelebiliyor ancak kimyasal maddeler hepimizin günlük hayatında yer almaktadır. Evde kullandığımız bütün temizlik maddeleri birer kimyasal maddedir. Bu nedenle kimya endüstrisi çok büyük bir alandır.

Kimya endüstrisinin yanında diğer endüstriyel üretim alanlarında da üretim süreçlerinde kimya mutlaka yer almaktadır. Çünkü kimya değişim ve reaksiyonların bilimidir. Kimyasal değişimler ve reaksiyonlar ise üretim süreçlerinde sürekli olarak gerçekleşmektedir.

Endüstriyel kimya bilgisinin kullanıldığı başlıca sanayi sektörleri şu şekilde sıralanabilir:

• Deterjanlar ve temizleyiciler
• Kişisel bakım ve temizlik ürünleri
• Kozmetik sektörü
• Tarımsal ilaç üretimi
• Gübre sanayisi
• İlaç sanayisi
• Petrokimya sanayisi
• Yapıştırıcılar
• Tekstil sektörü
• Boya sanayisi
• Gıda sanayisi
• Patlayıcılar
• Kauçuk sanayisi
• Kompozit madde üretimi

Yukarıda sıraladığımız endüstriyel sektörlerin ekonomik hacmi düşünüldüğünde endüstriyel kimyanın kullanım alanlarının ne kadar yaygın olduğunu görmekteyiz. Sanayi üretimi için kimya bilgisi vazgeçilmezdir.

Türkiye’de Kimya Sanayisi

Türkiye bilindiği üzere bir sanayi ülkesidir. Türkiye’nin sanayisi birçok komşu ülkeye göre daha gelişmiştir. Türkiye’deki sanayi üretiminin önemli bir kısmını ise kimya sanayisi oluşturmaktadır. Ülkemiz kimyasal madde üretiminde öncü ülkelerden biridir.

Türkiye’de üretilen kimya maddeleri sadece yerli sahada kullanılmamakta ayrıca dünyanın çeşitli ülkelerine ihraç edilmektedir. Bu da ülkemizin ekonomik gücüne büyük katkılar yapmaktadır.

Temizlik maddesi gibi kimya ürünleri güvenle üretilebilecek ürünlerdir. Buna karşın patlatıcı madde sektörü çok ciddi dikkat ve disiplin gerektiren bir alandır. Söz konusu kimya olduğunda laboratuvar kurallarına her zaman uymak gerekmektedir.

Türkiye’deki kimya sanayisinde çoğunlukla petrokimya, deterjan, sabun, gübre, ilaç, boya, sentetik tekstil malzemeleri üretilmektedir. Bu üretimler küçük veya büyük çeşitli ölçekteki firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Firmalarda kimya mühendisleri ve endüstriyel kimya konusunda yeterli donanıma sahip uzmanlar çalışmaktadır. Ayrıca Türkiye’de uluslararası firmaların da kimya üretimi için çeşitli yatırımları bulunmaktadır.

Ülkemizdeki kimyasal üretimi için hammadde ihtiyacı bulunmaktadır. Bu ihtiyacın büyük bir bölümü yurt dışından hammadde alarak gerçeklemektedir. Türkiye’de üretilen kimyasallarla hammaddeye katma değer eklenerek ekonomik kazanç elde edilmektedir.

Oksijen saf bir maddedir. Çünkü aynı tür atomlardan oluşan bir elementtir. Karışımlar ise saf değildir. Bu nedenle biz maddeleri saf maddeler ve karışımlar olarak ayırabiliriz.

Temel ayrımı şu şekilde yapabiliriz. Elementler ve bileşikler saf madde, karışımlar ise saf olmayan maddedir.

Bir Maddenin Saf Olup Olmaması Neden Önemlidir?

Oksijen saf madde mi yoksa karışım mı diye neden soruyoruz? Ya da böyle bir ayrıma neden gidiyoruz. Çünkü bir maddenin saf olup olmaması kimya açısından çok önemlidir. Bu önemi anlamak için saf madde ve karışımlar arasındaki farkı bilmemiz gerekir. Aşağıdaki tabloda bu farklar gösterilmiştir.

Su saf maddedir. Bu nedenle belirli sıcaklık ve basınç altında belirli özellikleri vardır ve bu onu diğer maddelerden ayırmamızı sağlar. Aynı şekilde tuz da saf maddedir. Ancak tuzlu suyu bir karışımdır. Tuzlu suyun derişimi değiştikçe özellikleri de değişmektedir. Örneğin kaynama sırasında tuzlu suyun sıcaklığı da değişir.

İlgili yazı: Hava saf madde midir?

Saf Madde ve Karışımlara Örnekler

Oksijen saf madde midir sorusunun cevabı sanırım netleşmiştir. Çok sorulan bazı maddeleri izah etmek adına saf ve saf olmayan madde örnekleri verelim.

Saf madde örnekleri şöyle sıralanabilir:

• Saf su
• Tuz
• Oksijen
• Klor
• Flor
• Demir
• Gümüş
• Altın
• Bakır

Saf olmayan madde (karışım) örnekleri şöyle sıralanabilir:

• Tuzlu su
• Şekerli su
• Çorba
• Hava
• Süt
• Toprak
• Kola
• Gazoz
• Tükürük
• Sis
• Ayran
• Kolonya

Dikkat ederseniz tuzlu su homojen, ayran ise heterojen karışımdır. Buna rağmen ikisi de saf madde değildir. Karışımlar homojen de olsalar saf madde değillerdir.

Gökkuşağının oluşması fiziksel bir değişimdir. Çünkü olayda herhangi bir kimyasal tepkime gerçekleşmemekte ve maddenin iç yapısı değişmemektedir. Gökkuşağının oluşması ışığın kırılmasıyla alakalı bir durumdur.

Fiziksel değişimlerde maddenin iç yapısı değişmemektedir. Kimyasal değişimlerde ise maddenin molekülleri arasında tepkime gerçekleşmekte ve yapı tamamen değişmektedir. Bu nedenle kimyasal değişimler daha büyük değişimlerdir.

Gökkuşağı Nasıl Oluşur?

Gökkuşağının oluşması fiziksel mi kimyasal mı cevapladık. Şimdi de olayın mantığını anlamak açısından gökkuşağı nasıl oluşur kısaca değinelim.

Bütün renkler farklı dalga boylarına sahiptir ve hepsinin karışımıyla beyaz renk elde edilir. Beyaz ışık prizmaya gönderildiğinde içindeki ışıklar farklı dalga boylarıyla kırılır ve böylece prizmadan farklı renkler olarak çıkar.

Gökkuşağının oluşması da prizmadan geçirilen ışık gibidir. Gökyüzünde yağmura da neden olan su damlaları bulunur. Bu su damlalarına uygun bir açıyla güneş ışığı geldiği zaman su damlası prizma görevi görür. Bu şekilde güneş ışığı diğer renklere ayrılarak kırılır. Bu ışıkları biz gökkuşağı olarak görürüz.

Gökkuşağı renkleri kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert ve mor şeklindedir. Bunlardan kırmızı ışık en büyük dalga boyuna sahipken mor ışık en küçük dalga boyuna sahiptir. Gözle görebildiğimiz ışıklar kırmızı ve mor arasındaki tonlardır.

Gümüşün kararması kimyasal değişimdir. Çünkü gümüşü karartan şey yüzeyinde meydana gelen kimyasal tepkimedir. Böylece gümüşün yüzey kısmında maddenin iç yapısı değişmiş olur.

Fiziksel değişimlerde maddenin fiziksel özellikleri değişirken kimyasal değişimlerde maddenin iç yapısı değişir. Bu nedenle kimyasal değişimlerde mutlaka bir kimyasal tepkime gerçekleşir.

Çok merak edildiği için elmanın kararması fiziksel mi yoksa kimyasal değişim mi sorusuna da cevap verelim. Isırılmış elmanın zaman geçtikte kararması da yine kimyasal değişimdir.

Gümüşün Kararması Tepkimesi

Bir kimyasal değişim olması için mutlaka bir kimyasal tepkime olmalıdır. Merak edenler için gümüşün kararmasına neden olan tepkimeyi de verelim.

2AG_(k) + O_2(g) → 2AgO_(k)

Bu tepkimede gümüş oksijenle tepkimeye girmekte ve yüzeyde AgO katısı oluşmaktadır. Oluşan AgO katısı siyah bir görüntüye sahiptir ve artık gümüş değildir. Burada gümüş başka bir maddeye dönüşmüş yani kimyasal olarak değişmiştir.

Gümüşün oksijenle olan bu tepkimesi aynı zamanda bir yanma tepkimesidir. Yavaş gerçekleştiği için alev alma veya aşırı sıcaklık artışı gözlenmez. Ancak tepkime yine yanma tepkimesidir.

Fiziksel değişimler daha kolay geri dönüştürülebilirken kimyasal değişimler geri döndürülmez. Kararan gümüşü bir kuyumcuya götürürseniz yüzeyindeki karartıyı alacaktır. Ancak bu durumda yüzeydeki ince tabakayı sıyırdığı için gümüş miktarında azalma meydana gelecektir.