Tarihe ve kazı çalışmalarına ilgi duyan birçok gencin hedefi arkeolog olmaktır. Bu yazıda arkeolog nasıl olunur cevap vereceğiz. Ayrıca bu mesleği nasıl yapacağınızı ve meslekle ilgili bilmeniz gerekenleri de paylaşacağız. Yazıyı sonuna kadar dikkatli bir şekilde irdelemenizi öneriyoruz.
Öncelikle arkeoloji nedir kısaca hatırlayalım. Geçmişte yaşayan insan topluluklarından kalan kalıntıları inceleyerek onlar hakkında bilgi edinmemizi sağlayan bilim dalına arkeoloji denir. Arkeolojide kazı çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır.
Arkeolojiye Türkçede “kazıbilim” de denmektedir. Kelime kökenine baktığımızda ise eski manasına gelen “arkhe” ve bilim manasına gelen “logos” ifadelerinin birleşimidir. Yani arkeoloji eskinin bilimidir.
Arkeolojiyle uğraşan bilim insanlarına ise arkeolog denmektedir.
Nasıl Arkeolog Olunur?
Arkeoloji ve arkeolog nedir kısaca öğrendik. Şimdi bu mesleği yapmak isteyenlere nasıl arkeolog olurlar ona değinelim.
Arkeolog olmak için önce liseyi bitirmeniz gerekiyor. Daha sonra üniversite sınavına girerek arkeoloji bölümünü kazanmanız ve 4 yıllık lisans eğitimini tamamlamanız gerekir. Ülkemizde arkeolog yetiştiren çok sayıda üniversite ve bölüm bulunmaktadır.
Arkeoloji bölümü eşit ağırlık bölümünden öğrenci almaktadır. Dolayısıyla arkeolog olmak için lisede hangi bölüm seçilmeli diyorsanız bu eşit ağırlık bölümüdür. Ancak alan dışı tercih yapma şansınız da bulunuyor. Yani bir sayısal öğrencisi alan dışı tercih yaparak da eşit ağırlık bölümü olan arkeolojiyi kazanabilir.
Eşit ağırlık bölümünde puan yapmak için Türkçe, matematik ve edebiyat gibi dersler ön plandadır. Arkeolog olmak için hangi derslerin iyi olması gerekir yazısında bu konulara değindik zaten. Eğer arkeoloji kazanmak istiyorsanız o yazıda da faydalı bilgiler var. Yararlanabilirsiniz.
Arkeolog olmak için ille de arkeoloji bölümü okumak şart değildir. Benzer bir bölüm okuyup arkeolojiden yüksek lisans yaparsanız da olur. Ancak eğer bunu meslek olarak yapacaksanız mutlaka bölümü okumanızı tavsiye ederiz.
Arkeoloji Bölümü Nerede Okunmalıdır?
Arkeoloji bölümünün puanları yüksek değildir. Düzenli bir çalışma ile bu bölümü rahatlıkla kazanabilirsiniz. Burada esas olan iyi bir üniversiteyi bitirmektir.
Arkeolojide kazı alanları çok önemlidir. Dolayısıyla merkezi bir yerde okumak ve kazı alanlarına kolay erişmek alacağınız eğitimin kalitesini arttıracaktır. Bu açıdan Ankara, İzmir gibi şehirlerdeki üniversiteler önemlidir. Ayrıca İstanbul’da da iyi üniversiteler vardır.
Arkeoloji bölümü okuyabileceğiniz bazı iyi üniversiteleri şöyle sıralayabiliriz:
- İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi
- Mimar Sinan Üniversitesi
- Ankara Üniversitesi
- Hacettepe Üniversitesi
- Dokuz Eylül Üniversitesi
Bu üniversiteler dışında da birçok okulda arkeoloji bölümü bulunuyor elbette. İyi bir üniversitede lisans eğitimi almak ya da yüksek lisans yapmak size çok şey katacaktır.
Şunu da belirtelim ki arkeoloji çeşitli bölümlere ayrılmaktadır. Örneğin prehistorya arkeolojisi (tarih öncesi arkeolojisi), klasik dönem arkeolojisi ya da önasya arkeolojisi gibi çeşitli dallar vardır. Her üniversitenin de ön plana çıktığı çalışma alanları bulunmaktadır. Özellikle yüksek lisans tercihinde ilgi alanıza göre üniversite seçmeniz gerekir.
Arkeolog Olmak İçin Gereken Özellikler
Arkeolog nasıl olunur kısaca yöntemini söyledik. Arkeoloji bölümü mezunlarına arkeolog denmektedir. Ancak bunu meslek olarak yapmak ve bu işten para kazanmak pek kolay değildir. Dolayısıyla arkeoloji bölümünü seçecekseniz sizin amacınız iyi bir bilim insanı olmak ve dünya ölçeğinde bir arkeolog olmak olmalıdır.
İyi bir arkeolog olmak için gereken özellikler şöyledir:
- Tarihe, eskiye, kazıya meraklı olmak gerekir. Arkeoloji merak duygusu olmadan yapılacak bir meslek değildir.
- Mutlaka çok iyi derecede İngilizce bilmek gerekir. Yabancı dil size araştırma olanakları açacaktır.
- Araştırmaya hevesli ve okumaya istekli olmak gerekir. Araştırma içgüdüsü olmayanlar iyi arkeolog olamazlar.
- Çalışkan ve inatçı olmak gerekir. Arkeoloji çalışmaları kimi zaman can sıkıcı derecede sabır gerektirir.
- Meslek sevilmelidir. Arkeoloji sevilmeden yapılabilecek bir iş değildir. Ancak sevildiği zaman çok güzel bir meslek halini almaktadır.
Arkeoloji doğrudan bir bilim mesleğidir. Dolayısıyla tarih bilimine ilgisi olmayan biri bu işi yapamaz. Arkeolojik bulgular günlük hayata değil, bilime katkı sağlamaktadır.
Arkeologların İş İmkanları
Arkeoloji doğrudan iş bulma garantisi sunan bir bölüm değildir. Çok güzel bir bölüm olmasına rağmen puanlarının düşük olmasının nedeni de budur. Bu nedenle garanti bir işim olsun diyenlere bu mesleği pek tavsiye etmiyoruz.
Arkeolojiyi bilim insanı olma hevesi ve kararlılığı gösterenlere tavsiye ediyoruz. Çünkü iş bulma garantiniz yok. Doğal olarak bu alanda iş bulamaya da bilirsiniz. Birçok arkeoloji bölümü mezunu okulu bitirdikten sonra başka mesleklere yönelmektedir.
Arkeologlar kamuda görev alabiliyorlar. Ülkemizde birçok kurumda bu alanda istihdam sağlanmaktadır. Ancak bu istihdam mezundan daha az olduğu için atanma rekabeti ortaya çıkmaktadır.
Arkeoloji mezunları üniversitede kendilerini geliştirip öğretim ya da araştırma görevlisi olabilirler. Ayrıca Kültür bakanlığının bir personeli olarak ilgili alanda devlet memuru da olabilirler. Müzeler müdürlüğü, Maden Tetkik ve Arama (MTA) gibi kurumlar arkeolog çalıştırmaktadır.
Arkeologlar İş Olarak Ne Yapar?
Arkeologların çalışması deyince hepimizi aklına bir şeyleri kazmak geliyor. Ancak arkeoloji kazma işleminden daha geniştir. Bu nedenle arkeologlar ne iş yapar kısaca değinelim:
- Tarihin ilk dönemlerden günümüze kadar olan süreçteki kalıntıları araştırır.
- Kara veya deniz alanlarında kazı yapmaya değer ve yapılması gereken alanları tespit eder.
- Sürekli yeni arkeolojik kalıntı takip eder.
- Dünyada bulunan yeni kalıntılarla ilgili bilgiler toplar.
- Kazıda ortaya çıkan parçaları birleştirir.
- Elde edilen kalıntıların bakımı, onarımı ve restore edilmesini sağlar.
- Kazılara gözlemci ve bilir kişi olarak katılır.
- Herhangi bir kazma işlemi sırasında ortaya bilerek veya kazara çıkan bir bulguyla alakalı rapor yazar.
- Antik alanları düzenli kontrol eder. Bulgularla ilgili verileri günceller.
- Müzede kayıtlı arkeolojik verilerle ilgili bilgi toplar ve bu bilgileri geliştirir.
- Üniversitelerin arkeolojik çalışmalarına katılır.
Bu ve buna benzer görevler arkeologların görevleridir. Arkeoloji alan olarak ilgisi olanlara çok büyük bir araştırma ve öğrenme imkanı sunar.
Ispatula, mala, kazma, kürek, keski, terazi, fırça, büyüteç, ölçüm araçları, el arabası, kimyasal temizleyiciler, fotoğraf makinesi ve kamera gibi birçok malzeme arkeologların vazgeçilmez malzemeleri arasında yer almaktadır.
Türkiye’de Arkeolog Olmak
Ülkemiz eski bir anakaradır. Elverişli iklimi ve bol su kaynakları nedeniyle tarih boyunca birçok topluluğun ilgisini çekmiştir. Durum böyle olunca da Türkiye müthiş bir tarihi zenginliğe sahiptir.
İnsanlık tarihine ait bilinen en eski yerleşim yerleri Anadolu ve çevresinde yer almaktadır. Doğal olarak tarihi incelemelerde Türkiye’de arkeoloji çalışması yapmak büyük bir şanstır. Bu nedenle yurt dışından çok çeşitli bilim insanları Türkiye’deki çalışmalara katılmak amacıyla ülkemize gelmektedir.
Türkiye’de arkeolog olmak bilimsel anlamda çok fırsat sunmaktadır. Bu işin bir tarafıdır. Ancak işin bir de mesleki tarafı bulunuyor.
Maalesef ülkemiz arkeoloji alanında istenilen düzeyde yer almıyor. Bölüm puanlarının yüksek olmaması ve iş imkanlarının yetersizliği nedeniyle bu mesleğe yeteneği olan kişiler nadir olarak arkeoloji seçiyor. Ayrıca arkeoloji alanında yetişmiş personel sayımız da yeteri düzeyde değil henüz.
İyi arkeologlarımızın önemli bir bölümü başka ülkelerde çalışıyor. Doğal olarak Türkiye’nin arkeoloji alanına daha çok ağırlık vermesi ve iyi arkeologlar yetiştirmesi gerekiyor. Ülkemizin sunduğu tarihi imkanların henüz hakkını verecek düzeyde değiliz.