Kategori: Edebiyat

Gazel beyitlerle oluşturulan nazım biçimlerinden biridir. Peki genel özelliklerine ve durumuna göre gazel nedir? Divan şiirinin en sevilen, en lirik biçimi gazeldir. Araplardan alınan bir nazım biçimidir. 5 ila 15 beyit arasında olur. Aruzun her kalıbıyla yazılabilir. Uyak düzeni “aa ba ca …” biçimindedir. Konuları aşk, şarap, kadın, zamandan yakınma, felsefi düşünceler, az da olsa din tasavvuf ve doğadır. Gazelin ilk beytine “matla”, son beytine “makta” ve en güzel beytine de “beytül-gazel” denir. Şair makta beytinde mahlasını (takma ad) söyler. Beyitler arasında konu birliği yoktur, olanlara “yek-ahenk” denir. Bütün beyitleri…

Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerinden sonra, Arap ve İran etkisiyle saray ve çevresinde İslam uygarlığına mensup ulusların kullandığı “divan edebiyatı” oluşmuştur. Böylece tüm nazım biçim ve türleri, Türkler tarafından da kullanılmaya başlanmıştır. Bunlara Türk şairler de iki nazım biçimi katmıştır : Tuyuğ ve şarkı. Divan şiirinde hiç değişmeden sürüp giden bu nazım biçimleri, üç ana bölümde toplanabilir; Beyitlerle kurulanlar, dörtlüklerle kurulanlar ve musammatlar. Beyitlerle kurulan nazım biçimleri: Gazel Kaside Mesnevi Kıt’a Müstezat Muhammes Dörtlüklerle Kurulan Nazım Biçimleri Rubai Tuyuğ

Bu yazımızda Türkü nedir, özellikleri nedir vb. konularını açıklayacağız. Türkü, kendine özgü bir ezgiyle söylenen, kavuştaklı bir nazım biçimidir. Türkülerde her hanede değişen dize kümelerine “bent” denir. Bentler; 2, 3 veya 4 dizeli olur. Bentlerin ardından değişmeden yinelenen dize kümelerine de “kavuştak” denir. (Divan şiirinde “nakarat”) Kavuştaklar da 1 ile 4 dize arasında değişen kümelerdir. Buna göre türkülerin uyak düzeni çok değişkendir: аааа          bbbA         CCCA         … aaaAA       bbbAA      СССАА      …   ааааа        bbbbA …

Bu yazımızda İlahi nedir, özellikleri nedir vb. konularını açıklayacağız. İlahi, herhangi bir tarikatın izini taşımaksızın Tanrı’yı öven, Tanrı aşkını dile getiren nazım biçimidir. 7, 8 veya 11’li ölçüyle söylenir. Genellikle 3 ila 7 dörtlük olur. Tekkelerde düzenlenen dinsel törenlerde, saz eşliğinde, kendine özgü bir takım ezgilerle söylenir. En ünlü ilahi ozanı, Yunus Emre‘dir.  İlahi Nazım Biçimi Türleri Dini ve tasavvufi halk (tekke) edebiyatı içerisinde ilahi dışında nazım türleri de vardır: * Bektaşi tarikatından olan tekke ozanlarının tarikatlarıyla ilgili temaları işleyen şiirlere “nefes” denir.  * Alevi tarikatına mensup ozanların, kendi temalarını taşıyan…

Bu yazımızda Destan nazım biçimi, özellikleri nedir vb. konularını açıklayacağız. Destan toplumu yakından ilgilendiren savaş, göç, kıtlık, yangın, ayaklanma gibi olayları; insanın ve toplumun züğürtlük, cimrilik, açgözlülük gibi kusurlarını çoğu zaman iğneleyici ve mizahi bir dille anlatan, aşık edebiyatı nazım biçimidir. Bu destanları, kahramanlık ürünleri olan anonim destanlarla (Ergenekon gibi) karıştırmamak gerekir. Bunlar aşık edebiyatı şiirleridir, 8’li veya 11’li hece ölçüsüyle söylenir, 15- 20, bazen daha fazla dörtlük olur.  Aşık edebiyatının en uzun nazım biçimidir. Destanlar didaktik tarzda olduğundan duygulara fazla yer vermez. Kendine özgü ezgisi vardır. Destan Türleri için diğer…

Bu yazımızda Varsağı nedir, özellikleri nedir vb. konularını açıklayacağız. Varsağı Güney Anadolu’da “Varsak” adlı Türkmen boyu arasında özel bir ezgiyle söylenen bir nazım türüdür. Her şeyiyle semaiyle aynıdır. Sadece ezgisi farklıdır ve bir de ilk dörtlüğünde semaiden farklı olarak “hey, behey, bre” gibi yiğitçe bir ünlem olur. En ünlü varsağı şairi, kendisinin de bir Varsak Türkmeni olduğu sanılan Karacaoğlan‘dır.

Bu yazımızda Semai nedir, özellikleri nedir vb. konularını açıklayacağız. Semai, 8’li hece ölçüsüyle söylenen bir nazım biçimidir, 4+4 duraklı ya da duraksız olur. Uyak düzeni koşma gibidir. 3 ila 6 dörtlük arasında olur. Kendine özgü bir ezgisi vardır. Konuları koşmanınkiler ile aynıdır. Arapça “sema” (işitme) sözcüğünden türemiştir. Divan şiirine özenen ozanlarca söylenmiş az sayıda aruzlu semai de vardır.

Bu yazımızda Mani nedir, özellikleri nedir vb. konularını açıklayacağız. Mani Anonim halk edebiyatının en yaygın nazım biçimidir. Tek dörtlükten oluşur. 7’li hece ölçüsüyle ve “aaxa” uyak örgüsüyle söylenir. Manilerde ilk iki dize “döşeme” adını alır ve genellikle asıl konuyla ilgisi yoktur. Manici, asıl söyleyeceğini son iki dizede söyler. “Bayati” ve “hoyrat” adlarıyla da bilinen maninin divan şiirindeki rubaiye çok benzemesinden dolayı, bu etkiyle doğduğu sanılmaktadır. Mani Nazım Biçiminin Konuları Manilerin konuları çok çeşitlidir: aşk, sevgi, istek, özlem, düğün, sevinç, üzüntü, sitem, ayrılık, gurbet, ölüm… Düz maninin sonuna iki dize daha…

Bu yazımızda Koşma nedir, özellikleri nedir vb. konularını açıklayacağız. Koşma nazım biçimi Türk halk edebiyatının temel biçimidir. Aşık edebiyatında en çok kullanılan nazım biçimidir. “Koşma” terimi “koşmak” (katmak, eklemek) fiilinden türemiştir. Koşma Nazım Biçimi Özellikleri > Koşmalar 3 – 6 dörtlük arasında olur. > 11’li hece ölçüsüyle söylenir. > Uyak düzeni “abab (abcb veya aaab), cccb dddb …” biçimindedir. > Kimi zaman ana uyağın bulunduğu bağlama dizesi aynen tekrarlanabilir. Halk şiirinde böyle dizelere “kavuştak”, divan şiirinde “nakarat” denir. > Genel olarak “aşk, ayrılık, özlem, doğa ve yurt sevgisi, yiğitlik, ölüm” gibi konular…

Bu içeriğimizde Lirik Şiir nedir, özellikleri nedir gibi konuları açıklamaya çalışacağız. Lirik şiir, duyguları coşkun bir dille anlatan şiir türüdür. Adını “Iyra” (lir) denen çalgıdan almıştır. Başlıca konuları aşk, özlem, ayrılık, ölüm acısı gibi bireysel duygular ya da toplumsal mutluluk veya felaketlerden doğan sevinç, acı gibi ortak duygulardır.