Manas Destanı Kırgızların en büyük destanıdır. Manas Destanı nedir, Manas Destanı Kısaca özet gibi sorularınız için aşağıya bakabilirsiniz;
Kırgız Türklerinin manzum kahramanlık destanıdır . Manas, dünyanın en uzun destanıdır. Son derlemelerle altı yüz binden fazla dizeyi aşmıştır.
Manas Destanı Nedir
Manas Destanı; Kırgızların mitolojisini, yaşama biçimlerini, gelenek
ve göreneklerini, coğrafyalarını, aile hayatlarını, ahlak anlayışlarını, masallarını, dünya ve hayat görüşlerini yansıtması açısından önem taşır.
Manas Destanı, “Kırgız Ansiklopedisi” diye nitelendirilir. Manas Destanı, Müslüman Kırgızlarla (çoğunluk Nogay Kırgızlar) putperest Kalmuk, Çinli ve Turfanlıların (Uygurların) arasındaki mücadeleleri anlatır. Başlangıçta Kırgızların “Kafir Çinli” Esen Han’dan kurtuluş savaşları , sonra ondan ve ona uyruk Kalmuklulardan intikam alışları ele alınır.
Manas Destanı’nın tamamını söyleyenlere “Manasçı”, bir kısmını söyleyenlere “lrcı” denir.
Manas Destanı’nı Kim Buldu
Manas Destanı ile ilgili ilk yayın Çokan Velihanov’a aittir, destanı ilk defa 1861 ‘de edebiyat dünyasına tanıtmıştır. Destanın ilk tam derlemesi W. Radloff tarafından yapılmıştır. En ünlü Manasçılardan Sayakbay Karalayoğlu, Manas Destanı’nı 60 gecede anlatmıştır. Karayaloğlu’ nun varyantının derlenmesi işi 1930 yılından 1947 yılına kadar sürmüş , bu çalışma 500553 dize olarak yazıya geçirilmiştir.
Manas Destanı Özet
Kırgız ve Kazaklar Çin hükümdarı zalim Esen Han ‘ın esareti altında esir ve sürgün oldukları bir sırada Yakup Han ile Çıyırdı Hatun ‘dan Manas doğar. Beşiğinde konuşur, 10 yaşında usta binici ve silahşor, 14’ünde yenilmez yiğit olur. Kafir Kalmuklar ile Çinliler üzerine seferler yaparak İslam ‘ı yaymak, anayurdunu onlardan arındırmak, Kırgızları, zengin, hür ve hakim kılmak başlıca amacıdır. Bu uğurda birçok savaş yapar, kazanır. Türklerin başkahramanı, Çin ve Kalmukların baş düşmanı olur. Kalmuk Hanı’nın oğlu Almambet, babasının yerine tahta geçince bazı adamları getirip önünde kurban etmeye kalkarlar. O da böyle çirkin töreleri olan bir kavim içinde yaşamaktan nefret ederek kaçar gelir ve Kıpçak Hanı’na sığınarak Müslüman olur. Sonra Manas’a gelerek onun sağ kolu ve Kırgızların ikinci kahramanı sayılır. Manas, Buhara Beyi Temir Han ‘ın kızı Kanıkey ile büyük ağırlıklar vererek ve türlü maceralardan sonra evlenir. Bu kadın, Manas oğlu Semetey’in anası ve destanın başkişi/erindendir. Güzel, akıffı, tedbirli ve hünerli bir şehir kızıdır. Manas, bir zaman sonra hileye, oyuna getirilip zehirlenerek öldürülür. Ak-saray adlı mezarına gömerler. Karısı, ana babası yoksulluğa düşerler, göçebe ve hayvancı iken ekip biçmeye ve hatta dilenmeye mecbur kalırlar. Fakat, Af/ah, Manas’a bağlı olan karısına ve hayvanlarına acıyarak bir de Kırgızların İslam’ı yaymalarını istediği için Manas’ı tekrar diriltir. Yeniden ona büyük zaferler
bahşeder.
Kalmuklarla yeni birçok savaştan sonra Manas ve Akkula adlı atı ihtiyarlamıştır. Savaşta ölen Manas, büyük yuğ (ölüm I yas) töreniyle gömülür. Öldüğü sırada Kanıkey, oğlu Semetey’e gebedir. Kanıkey’i o haliyle Manas ‘ın kardeşine vermek isterler, kabul etmez. Oğlunu alarak kaynanasıyla birlikte çok cefaya katlanarak Buhara ‘ya babasının sarayına varır. Semetey de babası gibi güçlü bir kahraman olur ve onun yurduna döner, babasının hanlığını sürdürür; savaşlarını devam ettirir. Akın Han’ın kızı Ay-Çörek’le evlenir. Onun gördüğü bir rüyaya önem vererek sefere çıkar ve bir ihanet sonucunda ölür. Ay-Çörek’ten Seytek adında oğlu doğar. O da babası ve dedesi gibi yenilmez alp olarak Kırgızları zafere, refaha, servete kavuşturur. Talas’tan Taşkent’e kadar ülkelerde Türklerin Hakanı olur.
KAYNAK : Ahmet Kabaklı, “Türk Edebiyatı 2”