Edebiyat ve Felsefe Arasındaki İlişki

Edebiyat bir güzel sanat, felsefe ise bir düşünce alanıdır. İkisi de birer sosyal alandır. Edebiyatın felsefeyi ve felsefenin edebiyatı etkilediği de bir gerçektir. Bu yazıda edebiyat ve felsefe arasındaki ilişki üzerinde durmaya çalışacağız.

Edebiyat ve felsefenin ortak ana noktası dildir. Felsefede düşünceler ifade edilirken dil kullanılır. Edebiyat ise dili güzel kullanma ve geliştirme sanatıdır.

Edebiyat tarihine baktığımız zaman birçok edebiyatçının aynı zamanda felsefeci olduğunu görebilmekteyiz. Bu durumun tersi de böyledir. Birçok filozof aynı zamanda edebiyat alanında da eserler vermişlerdir.

Ancak bu böyle olmak zorunda da değildir. Özellikle modern döneme yaklaştıkça edebiyatla hiç ilgisi olmayan filozoflar ve felsefeyle hiç ilgisi olmayan edebiyatçılar da sayıca artmıştır.

Edebiyat ve Felsefe Arasındaki İlişki

Edebiyat ve Felsefenin Ortak Özellikleri

Edebiyat ve felsefenin ortak özelliklerini maddeler halinde kabaca özetleyelim:

  • Edebiyatta da felsefede de ana madde dildir.
  • Birçok filozof aynı zamanda şair olduğu için bu iki alan bazı metinlerde birbirine karışmıştır.
  • İkisi de sosyal birer alandır.
  • Felsefe de edebiyat da zihinsel çalışmanın ürünüdür.
  • Her iki alanda da bir güzeli ya da ideali arayış söz konusudur.
  • Edebiyat ve felsefe disiplinlerinin her ikisi de bilge insan aktivitesidir.
  • İkisi de toplumların gelişiminde önemli rol oynamıştır.

Bu ortak özelliklere baktığımız zaman epey ortak nokta var gibi gözükmektedir. Ancak amaç itibariyle felsefe ve edebiyat arasında derin farklar da bulunmaktadır.

Edebiyat ve felsefenin ortak özellikleri olmasının sonucu olarak bazı felsefi yani düşünsel metinler edebi zevk de uyandırmaktadır. Örneğin Ömer Hayyam rubaileri incelendiğinde edebi metnin yani şiirin arka planında felsefi bir çaba dikkat çekmektedir.

Türk edebiyatı tarihi incelendiği zaman hem Halk Edebiyatında hem de Divan Edebiyatında eserlerin yer yer felsefeye konu olan arka planları bulunmaktadır.

Edebiyat ve Felsefenin Farkları

Yukarıda da belirttiğimiz gibi edebiyatın ve felsefenin çıkış noktalarında bir fark bulunmaktadır. Edebiyat ve felsefe ilişkisi açısından farkları maddeler halinde şöyle özetleyebiliriz:

  • Edebiyat bir güzel sanat iken felsefe bir düşünce sistematiğidir.
  • Edebiyatta ana unsur güzellik iken felsefede bu mantıktır.
  • Felsefe daha çok akla hitap ederken edebiyat kalbe hitap etmektedir.
  • Felsefe bilimsel bilgiyle edebiyata göre daha çok iç içedir.
  • Felsefi metinlerin birçoğunda edebi haz aranmaz.
  • Felsefede gerçekler daha ön plandayken edebiyatta kurmaca hakimdir.
  • Edebiyatta duygu dünyası mantık dünyasının önündedir. Felsefede bu tam tersidir.

Görüldüğü gibi edebiyat ve felsefenin birçok farkı bulunmaktadır. Edebiyat ve felsefe birbirine bağlı alanlar değillerdir. Ancak bu iki alan çeşitli açılardan ilişki içerisindedir.

Aristoteles gibi tabiat filozofları edebiyatla ilgilenmemiştir. Ancak Platon ya da daha yakın dönemde Schopenhauer gibi isimler aynı zamanda iyi birer şairdir.

Toplumlar Açısından Edebiyat ve Felsefe

Toplumların gelişim tarihine baktığımız zaman hem edebiyatın hem de felsefenin bu gelişime önemli katkıları olduğu görülmektedir. Fikir etkinliği olan felsefe ile sanat etkinliği olan edebiyat bu sürecin iki önemli ayağıdır.

Edebiyat ve felsefenin yanında bilim de bu sürecin diğer bir parçasıdır. Felsefenin ve bilimin birbirini çok etkilediği bilinen bir gerçektir.

Toplumları geliştiren felsefi fikirler edebiyatla çok daha hızlı bir yayılım imkanı bulmuştur. Normalde aktarılması güç olan birçok fikir mısralarla aktarılmış ve sanat toplumu aydınlatmada bir araç olarak kullanılmıştır.

Edebiyat duygulara hitap ettiği için her kesimden insanı aydınlatmak için de önemli bir araç olmuştur. Birçok büyük filozof anlattıklarını şiirlerle ifade etmiştir. Fikrin doğruluğunun yanında o fikri ifade ederken biçim güzelliğine de önem vermiştir.

Edebiyat ve felsefenin her ikisi de toplumları ileri götürmede çok önemli birer araçtır. Bu işlev bugün de aynı şekilde devam etmektedir.

Leave a Comment