Nüfusun Dağılışını Etkileyen Beşeri Faktörler

Hem dünya genelinde hem de ülke genelinde nüfus farklı yoğunlukta dağılmıştır. Nüfusun dağılışı etkileyen birçok faktör vardır. Biz bu faktörleri doğal faktörler ve beşeri faktörler şeklinde ikiye ayırırız. Bu yazıda nüfusun dağılışını etkileyen beşeri faktörler üzerinde duramaya çalışacağız.

Beşeri faktörler doğada kendiliğinden var olmayan, insan etkisiyle ortaya çıkan faktörlerdir. İnsan davranışlarının sonucu olarak ortaya çıkan bu etmenler nüfusun dağılışını ciddi şekilde etkilemektedir.

Nüfusun dağılışını etkileyen beşeri faktörler şu şekilde sıralanabilir:

  • Sanayi
  • Tarım
  • Ticaret
  • Ulaşım
  • Turizm
  • Madencilik
  • Teknoloji
  • Eğitim

Bunların dışında da çeşitli faktörler vardır. Örneğin tarihi ve siyasi nedenler de nüfus dağılışını etkilemektedir. Ya da sağlık imkanları beşeri bir faktördür. Yukarıda sıraladıklarımız konunun ana hattıdır.

Nüfusun dağılışını etkileyen beşeri faktörler

İlgili yazı: Nüfusun dağılışını etkileyen doğal faktörler

Nüfusun Dağılışını Etkileyen Beşeri Unsurlar (Özet)

Nüfusun dağılışını etkileyen unsurlar doğal ve beşeri olarak iki ana grupta incelenir. Doğal unsurları iklim, yer şekilleri, bitki örtüsü, su kaynakları ve toprak yapısı olarak ilgili yazıda özetlemiştik. Beşeri faktörler daha çeşitli ve çok boyutlu olan faktörlerdir. Biraz da özet olarak bunların üzerinde duralım.

Sanayi: Sanayi büyük bir iş kolu olduğu için sanayi merkezleri yüksek nüfuslu yerlerdir. Sanayileşme ile birlikte şehirleşme hızlanmış ve sosyal yapıda değişim olmuştur. Sanayisi güçlü olan yerlere bugün de nüfus açısından rağbet vardır.

Tarım: Tarım en önemli geçim kaynaklarından biridir. Geçmişte nüfusun çok büyük bir bölümü tarımsal faaliyetin mümkün olduğu yerlerde toplanmaktaydı. Makineli tarımla birlikte bu oran düştü ancak yine tarımsal olarak verimsiz alanlarda nüfusun verimli alanlara doğru göç ettiğini söyleyebiliriz. Tarımı hayvancılıkla birlikte düşünmekte yarar vardır.

Ulaşım: Bir yerin merkezi oluşu ve ulaşım imkanlarının gelişmiş olması nüfusun artmasına yol açar. Ulaşım imkanı iyi olan bölgeler ekonomik açıdan da avantajlıdır.

Ticaret: Günümüzde ticaret en önemli ekonomik uğraşlardan biridir. Özellikle nüfusu artan yerlerde ticaretin hızla geliştiğini ve bu bölgelerin daha çok nüfus çektiğini söyleyebiliriz.

Turizm: Türkiye gibi turizmi güçlü olan ülkelerde nüfusun iç dağılımını turizm çok etkiler. Örneğin Antalya gibi şehirlerde nüfus dağılışını etkileyen en önemli beşeri faktör turizmdir. Bu bölgede turizmden kaynaklanan iş olanakları nedeniyle nüfus gelir. Ayrıca mevsimsel turizm olan yerlerde mevsimsel nüfus farkları da oluşur.

Madencilik: Madencilik veya doğal kaynaklar bölgelerin kalkınmalarını etkiler. Bir yerde yeni bir kaynak bulunduğu zaman ortaya çıkan bu iş kolu insanların bu bölgeye göç etmesine olanak sağlar.

Teknoloji: Teknolojik gelişmeler ekonomilerin yapısını değiştirir. Bu da nüfusun çeşitli şekillerde hareket etmesini sağlar. Örneğin makineli tarım teknolojinin bir ürünüdür ve köy nüfuslarını azaltmıştır.

Eğitim: Günümüzde eğitim önemi arttığı için insanlar eğitim olanakları için yer değiştirmektedir. Bir bölgede daha kaliteli okullar ve eğitim olanakları varsa o bölge nüfus çekmektedir. Bu hem ülke içinde hem de dünya genelinde geçerlidir.

Bütün bunları birleştirdiğimiz zaman aslında nüfusun dağılışını etkileyen ana beşeri faktörü ekonomi olarak özetleyebiliriz. Her bir faktör bir diğerini etkilemekte ancak ana çekim noktası ekonomik olanaklar olmaktadır.

Türkiye’de Nüfus Dağılışını Etkilen Faktörler

Türkiye’de de dünyada olduğu gibi nüfusun dağılışını etkileyen hem doğal faktörler hem de beşeri faktörler vardır. Ancak her bölgenin birbirinden farklı koşulları olduğu için her bölge için ön plana çıkan faktör farklılık gösterebilir.

Türkiye’de nüfusun dağılışını etkileyen en önemli beşeri faktör sanayi olmakla birlikte bu durum bölgede bölgeye değişkenlik gösterir. Örneğin yukarıda Antalya bölgesinin turizm nedeniyle fazla nüfuslandığını söyledik. Akdeniz’de yer alan başka bir il olarak Mersin’i ele alalım. Burası tarım bölgelerine yakın bir liman şehridir. Ulaşım ve ticaret olanakları bu şehre göçü arttırmıştır.

Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde nüfusun göç etmesinde yer şekilleri doğal faktör olarak ön plana çıkmaktadır. Yine Erzurum ve Kars illeri sert iklimden dolayı göç vermişlerdir. Bunlar doğal faktörlere örnek gösterilebilir.

Ankara’nın başkent olduğu için nüfuslanması siyasi ve tarihi nedenleri barındırmaktadır. İstanbul’un bu denli yüksek bir nüfusa sahip olmasında ise sanayi, turizm, ticaret, doğal ve tarihi güzellik gibi birçok faktör birlikte etkili olmuştur. Yine Marmara bölgesindeki güçlü sanayi bu bölgenin yoğun nüfuslu olmasını sağlamıştır.

Ülkemizde ve Dünya’da nüfusun dağılışını ve yerleşmeyi etkileyen faktörler hem doğal hem de beşeri olarak çeşitlidir. Bir yerin nüfus özellikleri bütün bu faktörlerin etkisiyle şekillenmektedir.

Leave a Comment