Öz Bilinç Nedir?

10. sınıf felsefe müfredatında gördüğümüz öz bilinç kavramı hem bir felsefe terimi hem de kişiliğimizi oluşturan faktörlerden biri olarak çok önemlidir. Bu yazıda öz bilinç nedir kısaca anlatmaya çalışacağız.

Kişinin dışarıdan bir gözle kendisini görmesi, tanıması, kendisinin farkına varması ve dünyadaki yerini anlamlandırmasına öz bilinç denir. Öz bilinç kısaca kişisel farkındalık olarak da tanımlanabilir.

Bir kişinin öz bilinci onun kendi zihnindeki evrenidir. Bu evrenin oluşmasında doğuştan getirdiğimiz özellikler, içinde yaşadığımız koşullar ve tecrübeler etkili olmaktadır. Bütün bu faktörler bir araya geldiğinde kendi zihin dünyamızı ve benliğimizi oluştururuz.

Öz bilinç nedir

Öz bilinç bireyin aynasıdır. Bu ayna ile kendini nerede konumlandırdığını daha iyi anlayabilir birey. Aynı zamanda kişinin kendi aynasına bakması onu şu anda olduğu kişi haline getiren bütün faktörleri bir tablo olarak görmesine olanak sağlar. Ailesi, karakteri, yaşadıkları bütün bunlar bu tabloyu şekillendirmektedir.

Öz bilinç aynı zamanda kişiye özgüdür. Herkesin kendini görmesi ve algılaması farklı şekildedir. Dünyada ne kadar insan varsa o kadar zihin evreni vardır. Bu zihin evrenleri bir araya geldiğinde toplumsa aklı oluşturmaktadır.

Öz Bilincin İşlevi

Öz bilinç nedir kısaca öğrendik. Şimdi felsefe terimi olan bu kavramın işlevi üzerinde biraz durmaya çalışalım.

Birey dünyaya geldiğinde önce dış dünyayı görür. Çevrede gördüklerini anlamaya çalışır. Sonra kendine benzer şeyler bularak kendini tanımaya başlar. Kendini tanımak kişinin çevreye uyum göstermesinin önemli bir adımıdır. Öz bilinç sayesinde biz kendimizi tanıyoruz. Ben neyim sorusuna cevap verip kendimizi evrende bir yere konumlandırıyoruz.

Toplum içinde yaşarken hepimizin çeşitli rolleri olmaktadır. Örneğin bir öğrenci okulda öğrenci, sokakta top oynayan çocuk, evde anne ve babasının bir evladı ve kendinden küçüklerin abisi rollerinin tamamını taşımaktadır. Bu rolleri bilmek ve hangi rolün ne zaman devreye gireceğini anlayabilmek için de öz bilince sahip olmak gerekir.

Hayatta hepimiz çeşitli hatalar yapabiliriz. Bu hataları anlamamızı ve bu hatalardan ders almamızı sağlayan etmen ise öz bilinçtir. Kendi durumuzu, yaşadığımız koşulları ve toplum içerisindeki rolümüzün gereğini yapmak ve bunları geliştirmek ancak bir öz bilinçle mümkündür.

Yukarıda değindiğimiz gibi her bireyin bir öz bilinci vardır. Herkes öyle ya da böyle kendini tanır ve ihtiyaçlarını bilir. Ancak herkesin öz farkındalık seviyesi aynı değildir. Örneğin kendini olduğundan fazla görme ve beğenme ya da kendine yeterince güvenmeme gibi durumların altında kendini yeterince tanımamak gelir. Bu da öz bilincin yeterince gelişmediğine işaret eder.

Öz Bilinç ve Vicdan

Öz bilinç ve vicdan kavramları sıkça karıştırılır. Buna rağmen ikisi farklı kavramlardır. Vicdan kendimizi yargılayarak doğruyu yapmaya sevk eden bir iç ses gibidir. Öz bilinç ise kendimizin ne olduğunu tam olarak anlamamızdır.

Elbette öz bilinç ile vicdan kavramları da belirli ölçüde ilişkilidir. Öz bilinç geliştikçe birey toplumdaki yerini daha iyi öğrenmekte, toplumla daha iyi kaynaşmakta ve ona uygun yaşamaktadır. Topluma uygun yaşamak demek toplumdaki yanlışları kabul etmek demek değildir. Burada vicdan devreye girmekte ve kendi benliğimizle birlikte doğru ve yanlışı ayırt etmekteyiz.

İyi bir öz bilince sahip olmak vicdanlı olmak için de gereken bir durumdur. Çünkü kendini tanımak empati yapmayı kolaylaştırır. Empati duygusu ise ahlaki davranışların temelidir.

Kısaca toparlamak gerekirse öz bilin bireyin kendisini aynada görmesi, tanıması, kendi farkına varması ve kendisiyle çevre arasındaki ilişkileri bu eksen etrafında değerlendirmesi anlamındadır.

Leave a Comment