Biyolojide çok geçen kavramlardan biri yadımlama dediğimiz kavramdır. Bu yazıda yadımlama nedir sorusunu cevaplayacağız. Yadımlama ve özümleme birbirinin tersi kavramlar olduğu için ikisine de kısaca değineceğiz.
Büyük molekülleri parçalayarak daha küçük moleküller elde ettiğimiz biyolojik süreçlere yadımlama diyoruz. Yadımlama aynı zamanda “yıkım” ya da “katabolizma” adlarıyla da ifade edilebilir.
Yadımlamanın tersi özümlemedir. Özümleme ile yadımlama karşılıklı olarak devam eden süreçlerdir. İki süreç de metabolizma olarak adlandırılır. Metabolizma = anabolizma + katabolizma şeklinde özetlenebilir.
Örneğin fotosentezle besin üretilmesi özümleme iken fotosentez sonucu oluşan besinlerin yakılıp enerjiye dönüştürülmesi yadımlamadır. Birinde yapım gerçekleşirken diğerinde yıkım vardır.
Yadımlama Örnekleri
Biyolojide yadımlama nedir kabaca biliyoruz. Bütün canlı hücrelerde yadımlama yani yıkım tepkimeleri gerçekleşir.
Yadımlama örnekleri şöyle sıralanabilir:
- Fermantasyon tepkimeleri
- Oksijenli solunum
- Selüloz, nişasta ve glikojen gibi polisakkaritlerin hidrolizi
- Disakkaritlerin hidrolizi
- Yağların yıkımı
- Proteinlerin sindirilmesi
- Enzimlerin parçalanması
- Her türlü sindirim reaksiyonu
Yukarıda gördüğünüz tepkimeler birer katabolizma yani yadımlama olayıdır. Yadımlama örnekleri içerisinde en yaygın olanı solunum reaksiyonlardır. Canlıların tamamında solunum reaksiyonları gerçekleşmektedir.
Özümleme ve Yadımlama Döngüsü
Bütün canlılar belirli bir iç dengeyi sağlamak zorundadır. Bu iç dengenin bir unsuru olarak gerekli besin ve enerjinin temin edilmesi gerekir. Canlılarda bu süreçler özümleme (yapım) ve yadımlama (yıkım) reaksiyonlarının birbirini takip etmesi şeklinde bir döngü ile gerçekleşir.
Özümlenen yani sentezlenen maddeler belirli bir noktada yıkıma uğramaktadır. Ancak her canlı bütün bu reaksiyonları eşit şekilde gerçekleştiremez.
Örneğin fotosentezi yeşil bitkiler ve bazı tek hücreliler yapar. Hayvanlar fotosentez yapamaz. Ancak hayvanlar bitkilerde sentezlenmiş besinleri hazır olarak alıp bunları yıkar ve enerji elde eder.
Bitkiler selüloz sentezlerken glikojen sentezleyemez. Hayvanlar ise selüloz sentezleyemez ancak glikojen sentezler. Yıkıma örnek vermek gerekirse bizler bitkilerden aldığımız nişastayı sindirebiliriz. Ancak yine bitkilerden aldığımız selülozu sindirimeyiz. Otçul hayvanlar midelerinde yer alan çeşitli tek hücreler sayesinde selülozdan yararlanabilir.
Aynı canlının içerisinde bir denge söz konusuyken canlılar arasında da bir karşılıklı ilişki söz konusudur. Madde döngüsü bu ilişkinin önemli bir parçasıdır.